ટ્રમ્પનો નવો યુ-ટર્ન: રશિયા સાથે સૈન્ય સંઘર્ષના ભયથી જર્મની મિસાઈલ ડીલ રદ કરી શકે છે અમેરિકા

US Germany Missile Deal | એક અત્યંત ચોંકાવનારા અને ઐતિહાસિક નીતિગત બદલાવના ભાગરૂપે, પેન્ટાગોન (Pentagon) જર્મનીને લાંબી દૂરીની ટોમાહૉક (Tomahawk) ક્રૂઝ મિસાઈલો સોંપવાની પોતાની મહત્વાકાંક્ષી યોજનાને રદ કરવા પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહ્યું છે.

વૈશ્વિક કૂટનીતિક અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકી સત્તાધીશોને એ વાતનો મોટો ડર સતાવી રહ્યો છે કે જો જર્મનીને આ મિસાઈલો આપવામાં આવશે, તો રશિયા (Russia) આ સોદાને સીધા સૈન્ય ઉશ્કેરણી તરીકે જોઈ શકે છે. જેના કારણે સમગ્ર યુરોપ (Europe) માં એક મોટો અને અનિયંત્રિત લશ્કરી સંઘર્ષ શરૂ થવાનું જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે.

અમેરિકાના આ સંભવિત નિર્ણયોએ ન માત્ર વોશિંગ્ટનના સૌથી ભરોસાપાત્ર અને મોટા નાટો (NATO) સહયોગી દેશ જર્મનીને હેરાન કરી દીધું છે, પરંતુ તેને અમેરિકી મહાદ્વીપના પોતાના જૂના સાથીઓથી પાછળ હટવાના એક મોટા સંકેત તરીકે પણ જોવામાં આવી રહ્યો છે. આ સંરક્ષણ કરાર અગાઉના જો બાઈડેન પ્રશાસન દરમિયાન અત્યંત લાંબી વાટાઘાટો અને વિચાર-વિમર્શ બાદ નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો, જેને હવે પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ (Donald Trump) પૂરી રીતે પલટાવવાની તૈયારીમાં હોવાનું દેખાઈ રહ્યું છે.

રશિયાના આક્રમક વલણથી પેન્ટાગોન ચિંતિત

જર્મનીના રાજકીય અને લશ્કરી નેતૃત્વ માટે આ એક બહુ મોટો આંચકો છે, કારણ કે બર્લિન સતત એવી દલીલો કરતું આવ્યું છે કે રશિયન આક્રમકતા સામે પોતાની સૈન્ય ક્ષમતા મજબૂત કરવા માટે તેને આ આધુનિક સંરક્ષણ પ્રણાલીઓની સખત અને તાત્કાલિક જરૂરિયાત છે. આ સમગ્ર મામલા સાથે જોડાયેલા બે વરિષ્ઠ યુરોપીયન અધિકારીઓ અને એક અમેરિકી સૈન્ય અધિકારીએ નામ ન આપવાની શરતે પુષ્ટિ કરી છે કે, વોશિંગ્ટનમાં અત્યારે આ મુદ્દે તીવ્ર આંતરિક મંથન ચાલી રહ્યું છે.

અમેરિકી ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓ (Intelligence Agencies) અને પેન્ટાગોનના વ્યૂહરચનાકારોનું માનવું છે કે મધ્ય યુરોપ એટલે કે જર્મનીની ધરતી પર આટલી સંહારક અને સચોટ માર કરનારી અમેરિકી મિસાઈલો તૈનાત કરવાથી મોસ્કો (Moscow) ભડકી શકે છે.

રશિયા કોઈને કોઈ સ્વરૂપે આનો ગંભીર સૈન્ય જવાબ આપી શકે છે, જેના પરિણામે ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. વર્તમાન અમેરિકી પ્રશાસન આ સમયે રશિયા સાથે સીધા સૈન્ય ગતિરોધમાં ઉલઝવાથી બચવા માંગે છે, ભલે તેના માટે તેણે પોતાના દાયકાઓ જૂના નાટો સહયોગીઓની સુરક્ષા પ્રાથમિકતાઓ સાથે સમજૂતી કેમ ન કરવી પડે. બીજી તરફ, બર્લિનમાં આ સંભવિત નિર્ણયને લઈને ભારે બેચેની અને અસુરક્ષાનો માહોલ બની ગયો છે.

---

નાટોથી અમેરિકાનું વધતું અંતર અને વ્યૂહાત્મક પીછેહઠ

જર્મની સાથે ટોમાહૉક મિસાઈલ સોદો રદ કરવાની આ સંભવિત કવાયત કોઈ એકલ-દોકલ ઘટના નથી, પરંતુ તે યુરોપ અને નાટો ગઠબંધન પ્રત્યે અમેરિકી નીતિમાં આવી રહેલા એક વ્યાપક અને ઊંડા ફેરફારનો હિસ્સો છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી અમેરિકા યુરોપીયન સુરક્ષા તંત્રમાં પોતાની પ્રત્યક્ષ ભાગીદારીને ધીમે-ધીમે ઓછી કરી રહ્યું છે.

આ નવી વ્યૂહરચનામાં ન માત્ર મિસાઈલ સોદાઓને પાછા ખેંચવાનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ જર્મનીમાં પહેલાંથી તૈનાત હજારો અમેરિકી સૈનિકોની પ્રસ્તાવિત તૈનાતી રદ કરવી અને ત્યાંથી કેટલીક મહત્વપૂર્ણ લશ્કરી સંપત્તિઓને પાછી બોલાવવાની યોજનાઓ પણ સામેલ છે.

દાયકાઓથી જે મજબૂત અને અતૂટ ભાગીદારીએ ટ્રાન્સ-એટલાન્ટિક (Trans-Atlantic) સંબંધોને બાંધી રાખ્યા હતા, તે કૂટનીતિક માળખું હવે અમેરિકી પ્રાથમિકતાઓના બદલાવાથી વિખેરાઈ રહ્યું હોય તેમ લાગી રહ્યું છે.

આ વ્યૂહાત્મક ફેરફારને તાજેતરમાં નાટોના ટોચના કમાન્ડર અને યુરોપમાં અમેરિકી સેનાના પ્રમુખ, જનરલ એલેક્સસ ગ્રીનકેવિચ (General Alexus Grynkewich) ના નિવેદનમાં પણ સાંભળવા મળ્યો હતો. તેમણે સૈન્ય નેતાઓની એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે હવે યુરોપે પોતાની સુરક્ષા માટે જાતે જ આગળ આવવું પડશે અને નજીકના ભવિષ્યમાં પોતાની જવાબદારી ખુદ સંભાળવી પડશે.

જનરલ ગ્રીનકેવિચનું આ નિવેદન યુરોપીય દેશો માટે ખુલ્લી ચેતવણી સમાન છે કે તેઓ હવે સંરક્ષણ માટે અમેરિકી છત્રછાયા પર નિર્ભર રહી શકે નહીં. તેમણે સાફ કર્યું કે અમેરિકા હવે પોતાની સેનાઓ, આધુનિક હથિયારો અને વ્યૂહાત્મક સાધનોને યુરોપમાંથી હટાવીને દુનિયાના અન્ય ઉભરતા સંઘર્ષ ક્ષેત્રો, જેમ કે ઇન્ડો-પેસિફિક (Indo-Pacific) ક્ષેત્ર પર રીફોકસ (Refocus) કરવા જઈ રહ્યું છે.

ટોમાહૉક મિસાઈલ કરાર અને જર્મનીનું સંરક્ષણ સંકટ

ટોમાહૉક મિસાઈલોનો સોદો રદ થવાથી જર્મનીની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં એક મોટો શૂન્યાવકાશ ઊભો થશે. ટોમાહૉક એક એવી અત્યાધુનિક અને સચોટ માર કરનારી પ્રિસિઝન મિસાઈલ (Precision Missile) છે, જે સેંકડો કિલોમીટર દૂર બેઠેલા દુશ્મનના ઠેકાણાઓને પલક ઝપકાવતા જ તબાહ કરવાની અદભુત ક્ષમતા ધરાવે છે.

યુક્રેન (Ukraine) પર રશિયાના આક્રમણ બાદથી જર્મની અને સમગ્ર પૂર્વી યુરોપમાં એ વાતનો ઊંડો ડર વ્યાપેલો છે કે જો રશિયા પોતાની સરહદોનો વધુ વિસ્તાર કરવાનો પ્રયત્ન કરશે, તો મોસ્કોને રોકવા માટે તેમની પાસે કોઈ શક્તિશાળી પારંપરિક હથિયાર પ્રણાલી હાજર નથી.

જર્મનીના ચાન્સેલર અને સૈન્ય જનરલો માનતા હતા કે અમેરિકી ટોમાહૉક મિસાઈલોની તૈનાતીથી તેઓ રશિયા સામે એક મજબૂત ડેટરન્ટ (Deterrent) એટલે કે પ્રતિરોધક ઊભું કરી શકશે, જેથી રશિયા જર્મની કે અન્ય કોઈ નાટો દેશ પર આંખ ઉઠાવવાની હિંમત નહીં કરે.

હવે જો આ સોદો સત્તાવાર રીતે રદ થાય છે, તો બર્લિન પાસે પોતાની સંપ્રભુતાની રક્ષા માટે બહુ ઓછા અને મર્યાદિત વિકલ્પો બચશે. યુરોપીય સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, જર્મની પાસે અત્યારે પોતાની કોઈ સ્થાનિક ટેકનોલોજી (Technology) નથી જે ટોમાહૉકનું સ્થાન લઈ શકે, અને નવી સિસ્ટમ વિકસાવવામાં દાયકાઓ લાગી શકે છે.