10 મિનિટની ડિલિવરી કે શુદ્ધ હવા? જાણો કેમ NRI હવે ભારત પાછા ફરવા નથી માંગતા

તાજેતરમાં સોશિયલ મીડિયા પર બેંગકોક (Bangkok) માં રહેતી એક ભારતીય મહિલાનો વીડિયો ખૂબ વાયરલ (Viral) થયો હતો. આ વીડિયોમાં તેણે જણાવ્યું કે તે આજના ભારતીય શહેરોમાં ઝડપથી વિકસી રહેલી 10 મિનિટની ડિલિવરી (Delivery) અને અતિ-સુવિધાવાળી સંસ્કૃતિ (Culture) ના બદલે સ્વચ્છ હવા, સુરક્ષિત રસ્તાઓ અને શાંતિપૂર્ણ સવારને પસંદ કરશે.

આ નિવેદન બાદ ઇન્ટરનેટ (Internet) પર એક મોટી ચર્ચા છેડાઈ ગઈ છે અને લોકો બે જૂથમાં વહેંચાઈ ગયા છે. એક પક્ષનું માનવું છે કે સુવિધા અને સર્વિસ ઇકોનોમી (Service economy) ના મામલામાં દુનિયાનો કોઈ દેશ ભારતની બરાબરી કરી શકે તેમ નથી. જ્યારે બીજા પક્ષે દલીલ કરી છે કે જો રોજિંદી જિંદગી જ અતિશય તણાવપૂર્ણ અને થકવી નાખનારી હોય, તો આવી સુવિધાઓનો કોઈ ખાસ અર્થ રહેતો નથી.

ભારતમાં રહેતા લોકો અહીં ઉપલબ્ધ ડિજિટલ (Digital) અને ફિઝિકલ (Physical) સુવિધાઓ વિશે ગર્વથી વાતો કરે છે. આજે ભારતના મોટા શહેરોમાં 8 મિનિટમાં ગ્રોસરી (Grocery), 10 મિનિટમાં ગરમ કોફી (Coffee), અને મોડી રાત્રે તમારી ઈચ્છા થાય તે પહેલાં જ આઈસ્ક્રીમ (Ice cream) ઘરના દરવાજે હાજર થઈ જાય છે.

હવે તો ક્વિક કોમર્સ (Quick commerce) એપ્સ દ્વારા 10 મિનિટમાં ઘરકામ માટે હેલ્પર (Helper) પણ મળી જાય છે. પરંતુ જો આ આકર્ષક સુવિધાઓથી પરે જઈને વાસ્તવિકતા જોવામાં આવે, તો એક ગંભીર અને ચિંતાજનક ચિત્ર સામે આવે છે. ભારતના મેટ્રો શહેરોમાં એર ક્વોલિટી (Air quality), જીવનધોરણ, પગાર ધોરણ, વર્ક-લાઈફ બેલેન્સ (Work-life balance) અને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ અત્યારે ગંભીર ચર્ચાના વિષયો બન્યા છે.

વિદેશ જતા ભારતીયો વિકસિત દેશો જેવી કોઈ આ વૈભવી સુવિધાઓની અપેક્ષા નથી રાખતા, પરંતુ તેઓ માત્ર પાયાની જરૂરિયાતો ઈચ્છે છે, જેમ કે પ્રદૂષણ મુક્ત વાતાવરણમાં શાંતિથી શ્વાસ લેવાની આઝાદી.

આજે વિદેશ જઈને વસતા ભારતીયો (NRI) માટે આ સ્થળાંતર માત્ર ડોલર (Dollar) કે દિરહામ (Dirham) કમાવવા પૂરતું મર્યાદિત નથી રહ્યું, પરંતુ તે હવે જીવનની ગુણવત્તા (Quality of life) સાથે સીધું જોડાયેલું છે. ઘણા નોન-રેસિડેન્ટ ઇન્ડિયન્સ (NRI) માટે વિદેશી આકર્ષણ માત્ર ત્યાં સ્થાયી થવા પૂરતું નથી, પરંતુ તેઓ એવી વ્યવસ્થામાં જીવવા માંગે છે જે ઓછી અસ્તવ્યસ્ત, વધુ માનવીય અને વ્યવસ્થિત હોય.

ન્યુ જર્સી (New Jersey) માં રહેતા સોફ્ટવેર એન્જિનિયર (Software engineer) કુણાલ અરોરા (નામ બદલેલ છે) 6 વર્ષ પહેલા નોઈડાથી અમેરિકા (America) શિફ્ટ થયા હતા. તેમનું કહેવું છે કે તેમના માટે સૌથી મોટો કલ્ચર શોક (Culture shock) ત્યાંનું મોટું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Infrastructure) નહોતું, પરંતુ એ અહેસાસ હતો કે જિંદગી માત્ર ઓફિસના કામની આસપાસ જ ફરતી રહે તે જરૂરી નથી.

કુણાલના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતમાં ખાસ કરીને કોર્પોરેટ (Corporate) નોકરીઓમાં જરૂરિયાત કરતાં વધુ કામ (Overwork) કરવાને એક મોટી સિદ્ધિ તરીકે ગણવામાં આવે છે. અડધી રાત સુધી ઓનલાઈન (Online) રહેવું, રજાઓ દરમિયાન મેસેજના જવાબ આપવા અને વીકએન્ડ (Weekend) પર કામ કરવું એ સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે.

જ્યારે અમેરિકામાં એકવાર લોકો લોગ ઓફ (Log off) કરી દે, પછી તેઓ ખરેખર પોતાની અંગત જિંદગી જીવે છે. કુણાલ અમેરિકામાં ઘણો સારો પગાર મેળવે છે, પરંતુ તેમના જીવનને સૌથી વધુ બદલનાર પરિબળ ‘કલાકના હિસાબે સમયની કિંમત’ (Hourly wage concept) છે. ભારતમાં સસ્તો શ્રમ અને સખત સ્પર્ધાના કારણે લોકો કલાકો સુધી સતત કામ કરે છે, જ્યારે વિદેશમાં તમારા સમયની ચોક્કસ કિંમત નક્કી હોય છે.

આ પ્રવાસીઓ માટે વાત માત્ર ઊંચા સેલરી (Salary) પેકેજની નથી. સારી ગુણવત્તાવાળું ભોજન, શુદ્ધ સામગ્રી અને ઉત્તમ શિક્ષણ પણ આમાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. કુણાલ જણાવે છે કે, તેમનો પુત્ર અમેરિકાની જે સરકારી સ્કૂલ (Government school) માં જાય છે, ત્યાં જ એક સફાઈ કર્મચારીનો પુત્ર અને એક એસ્ટ્રોનોટ (Astronaut) ની પુત્રી પણ સાથે અભ્યાસ કરે છે. ત્યાંનું જાહેર શિક્ષણ સ્તર એટલું સમાન અને ઉચ્ચ છે.

બીજી તરફ, દુબઈ (Dubai) માં રહેતા ભારતીય દંપતી અર્કોજ્યોતિ અને સુનૈના માટે વિદેશ વસવાટના મુખ્ય કારણોમાં બહેતર વેતન, શાનદાર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સૌથી મહત્વનું કોઈ ઈનકમ ટેક્સ (Income tax) ન હોવું તે હતું. વર્ષ 2019 માં પુત્રીના જન્મ પછી આ કપલ મુંબઈથી દુબઈ શિફ્ટ થયું હતું. સુનૈનાનું કહેવું છે કે, તેઓ મુંબઈના ભારે તણાવ વચ્ચે પોતાના બાળકનો ઉછેર કરવાની કલ્પના પણ કરી શકતા નથી.

મુંબઈમાં લાંબી મુસાફરી, અતિશય ભીડ, પ્રદૂષણ, નબળું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને મોંઘી રિયલ એસ્ટેટ (Real estate) ના કારણે રોજિંદી જિંદગી જ તેમની તમામ ઉર્જા શોષી લેતી હતી અને બચત પણ ઓછી થતી હતી. દુબઈમાં તેમને માનસિક શાંતિ (Mental peace) અને રાહત મળી છે.

અર્કોજ્યોતિના મતે, વિદેશમાં રોજિંદા જીવનમાં એક અલગ જ ગરિમા છે. ત્યાં રસ્તાઓ વ્યવસ્થિત છે, સાર્વજનિક સ્થળો સ્વચ્છ છે અને આખી સિસ્ટમ (System) કાર્યક્ષમ છે. આ ઉપરાંત, શિક્ષણ પણ ત્યાં રોકાવાનું મોટું કારણ બન્યું છે.

ભારતમાં મધ્યમ વર્ગના માતા-પિતા બાળકોના એડમિશન (Admission) અને ભણતર માટે ભારે દબાણમાં રહે છે. સારા સ્કૂલો ખૂબ મોંઘા છે અને નાની ઉંમરથી જ ગળાકાપ સ્પર્ધા શરૂ થઈ જાય છે. દુબઈમાં પણ ભણતર મોંઘું છે, પરંતુ ત્યાં સામાજિક માનસિક તણાવ ઘણો ઓછો છે.

આ દંપતી ખોરાકની ગુણવત્તા અને તેના કડક નિયમો (Food regulations) વિશે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરે છે. ભારતમાં ખાદ્યપદાર્થોમાં ભેળસેળ (Adulteration) નો મોટો ભય રહે છે. દૂધ, શાકભાજીમાં જંતુનાશકો કે પનીરમાં મિલાવટ અંગે હંમેશા શંકા રહે છે, જ્યારે વિદેશમાં ફૂડ સિસ્ટમ (Food system) પર વધુ ભરોસો રાખી શકાય છે.

જો કે, તેઓ ભારતના તહેવારો, સંસ્કૃતિ અને કમ્યુનિટી લિવિંગ (Community living) ની હૂંફને ખૂબ મિસ (Miss) કરે છે, પરંતુ વ્યવહારિક જીવન અને જૂની યાદો બંને અલગ બાબતો છે.

આવી જ કહાની 39 વર્ષીય કન્ટેન્ટ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ (Content strategist) મેઘા બેનર્જીની છે, જેઓ છૂટાછેડા પછી પોતાની 10 વર્ષની પુત્રી સાથે કોલકાતાથી બેંગકોક શિફ્ટ થઈ ગયા હતા. મેઘા એક ફૂડ એન્ડ બેવરેજ (F&B) કંપનીમાં કામ કરે છે. બેંગકોકમાં સારા ઈન્ટરનેશનલ સ્કૂલ્સ (International schools) અને શ્રેષ્ઠ મેડિકલ (Medical) સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે. જો કે, ત્યાં રહેવાનો ખર્ચ ઓછો નથી અને તેમની પાસે પોતાની કાર (Car) પણ નથી, છતાં તેઓ ત્યાં ખૂબ ખુશ છે કારણ કે તેમની પુત્રી પ્રદૂષણ મુક્ત વાતાવરણમાં વિવિધ પ્રવૃત્તિઓનો આનંદ લઈ શકે છે.

એક મોટી વિડંબના એ છે કે વિદેશમાં રહેતા આ ત્રણેય પરિવારો સ્વીકારે છે કે સેવાઓની સુવિધા અને સસ્તા દરના મામલામાં ભારત આજે પણ દુનિયાના અન્ય દેશો કરતાં ઘણું આગળ છે.

ભારતમાં ડોમેસ્ટિક હેલ્પ (Domestic help) ખૂબ સસ્તા છે અને ક્વિક કોમર્સ એપ્સ પલકવારમાં સામાન પહોંચાડે છે. પરંતુ પ્રવાસીઓનું કહેવું છે કે આ સુવિધાઓ એટલા માટે ઉપલબ્ધ છે કારણ કે ભારતમાં વસ્તીના દબાણને કારણે શ્રમ (Labor) ખૂબ સસ્તો છે અને રોજગારની તકો મર્યાદિત છે.

અંતે, કુણાલ અરોરા કહે છે કે, વર્ષમાં 1 કે 2 વાર ભારતની મુલાકાત લેવી ગમે છે, પરંતુ ત્યાં કાયમી વસવાટ માટે તેઓ હજી તૈયાર નથી. છેવટે વાત એ બાબત પર આવીને અટકે છે કે શું તમારું બાળક ઝેરી હવા વગર બહાર રમી શકે છે? શું ઓફિસની મુસાફરી તમારો આખો દિવસ તો નથી બગાડતી? શું તમારી સેલરી તમારી મહેનત મુજબ યોગ્ય છે? જો કે, આનો અર્થ એ નથી કે ભારતમાં તકોની કમી છે. ભારતીય શહેરો આજે પણ પોતાની નવી ઊર્જા અને આર્થિક તકો (Economic opportunities) માટે વિશ્વભરમાં અજોડ છે, અને આ જ કારણ છે કે ઘણા વિદેશીઓ પણ હવે ભારતને પોતાનું ઘર બનાવી રહ્યા છે.