US-Iran War | અમેરિકા (America) અને ઈરાન (Iran) વચ્ચે ચાલી રહેલો સૈન્ય સંઘર્ષ ફરી એકવાર ચરમસીમા પર પહોંચી ગયો છે, જેનાથી સમગ્ર વિશ્વમાં આર્થિક કટોકટીનો ભય પેદા થયો છે.
આ વિવાદની શરૂઆત 28 ફેબ્રુઆરીના રોજ થઈ હતી જ્યારે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે (Israel) સંયુક્ત રીતે ઈરાન પર એર સ્ટ્રાઈક (Air Strike) કરી હતી. આ હુમલા બાદ ઈરાને પણ જોરદાર પલટવાર કર્યો અને મિડલ ઈસ્ટમાં (Middle East) આ યુદ્ધ 100 દિવસથી વધુ સમય સુધી ચાલ્યું.
જૂન મહિનાની શરૂઆતમાં વૈશ્વિક અર્થતંત્રને મોટી રાહત મળી હતી, જ્યારે બંને દેશો ડિપ્લોમેટિક વાર્તાલાપ (Diplomatic Talk) માટે રાજી થયા હતા. આ સીઝફાયર (Ceasefire) હેઠળ અમેરિકાએ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાતી સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ પરથી પોતાની બે મહિના જૂની નાકાબંધી (Blockade) હટાવી લીધી હતી.
દુનિયાની કુલ ઓઈલ જરૂરિયાતનો 20% હિસ્સો આ જ માર્ગેથી પસાર થાય છે, તેથી નાકાબંધી હટતા જ ઓઈલ અને ગેસના જહાજોની અવરજવર ફરી શરૂ થઈ હતી.
જોકે, વૈશ્વિક બજારને મળેલી આ રાહત લાંબો સમય ટકી શકી નહીં. ‘યુએસ-ઈરાન પીસ ડીલ’ (US-Iran Peace Deal) અંતર્ગત આગામી રાઉન્ડની વાતચીત થાય તે પહેલા જ આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં ઈરાન દ્વારા કોમર્શિયલ જહાજો પર મિસાઈલ હુમલાના અહેવાલો આવ્યા હતા.
આ હુમલાના જવાબમાં અમેરિકન સેનાએ પણ ઈરાની ઠેકાણાઓ પર બોમ્બમારો શરૂ કરી દીધો. આ ગંભીર પરિસ્થિતિ વચ્ચે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે (Donald Trump) એક મોટું સત્તાવાર નિવેદન આપીને આ વચગાળાની શાંતિ ડીલનો ‘ધ એન્ડ’ (The End) જાહેર કરી દીધો છે.
ટ્રમ્પના આ નિર્ણય સાથે જ ઈરાન પર નવા આક્રમક હુમલા શરૂ થઈ ગયા છે, જેના કારણે ગ્લોબલ ટેન્શન (Global Tension) ફરી વધી ગયું છે.
આ તણાવની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો પર જોવા મળી છે. થોડા દિવસો પહેલા 70 ડોલર આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહેલું બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) એક જ ઝાટકે વધીને 80 ડોલર પ્રતિ બેરલની નજીક પહોંચી ગયું છે.
સમજૂતી ખતમ, ઈરાની શહેરો પર યુએસ આર્મીના મોટા હુમલા
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં (Hormuz Strait) એક પછી એક ત્રણ આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો પર ઈરાની મિસાઈલ એટેક (Missile Attack) બાદ અમેરિકાએ વિના વિલંબે જવાબી કાર્યવાહી કરી છે.
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે યુદ્ધને રોકવા માટે કરવામાં આવેલો વચગાળાનો કરાર હવે સત્તાવાર રીતે ખતમ થઈ ગયો છે. આ જાહેરાત બાદ બુધવારે યુએસ મિલિટરી દ્વારા ઈરાન વિરુદ્ધ સૈન્ય હુમલાની એક નવી લહેર (Wave) શરૂ કરવામાં આવી હતી. અમેરિકાએ ઈરાનના 90 જેટલા વ્યૂહાત્મક સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર સચોટ નિશાન સાધ્યું છે.
ટ્રમ્પના આદેશ બાદ અમેરિકી સેનાએ ઈરાનના મુખ્ય બંદરો એવા બંદર અબ્બાસ (Bandar Abbas) અને સીરિક (Sirik) સહિતના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો પર ભીષણ હુમલા કર્યા છે. ઈરાનની સત્તાવાર સમાચાર એજન્સી ‘મેહર’ (Mehr) દ્વારા પણ બંદર અબ્બાસ શહેરમાં થયેલા પ્રચંડ વિસ્ફોટોની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત અન્ય એક ઈરાની ન્યૂઝ એજન્સી ‘ઈરના’ (IRNA) ના અહેવાલ મુજબ, આ તાજા એર સ્ટ્રાઈકને કારણે ચાબહાર (Chabahar) ના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં પાવર સપ્લાય (Power Supply) સંપૂર્ણપણે ઠપ થઈ ગયો છે.
તેટલું જ નહીં, અમેરિકાએ ઈરાનના અક્કાલા (Aqqala) વિસ્તારમાં આવેલો એક મહત્વનો રેલ્વે બ્રિજ (Railway Bridge) પણ બોમ્બ બ્લાસ્ટ કરીને ઉડાવી દીધો છે, જેથી ઈરાનની લોજિસ્ટિક્સ સિસ્ટમને મોટું નુકસાન થયું છે.
હોર્મુઝ સંકટથી તેલના ભાવમાં ભડકો અને ભારત પર અસર
ઈરાન પર અમેરિકાના આ મોટા સૈન્ય એક્શનને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી એકવાર કાયમી ધોરણે બંધ થવાનો ખતરો પેદા થયો છે. ઉલ્લેખનીય છે કે જ્યારે એપ્રિલ 2026 ના મહિનામાં આ યુદ્ધ તેની ચરમસીમા પર હતું, ત્યારે બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમત (Brent Crude Price) 120 ડોલર પ્રતિ બેરલની સપાટીએ પહોંચી ગઈ હતી.
તે સમયે આ વૈશ્વિક તેલ સંકટની ગંભીર અસર ભારત (India), પાકિસ્તાન (Pakistan), બાંગ્લાદેશ (Bangladesh) અને બ્રિટન (Britain) સહિતના અનેક દેશો પર જોવા મળી હતી. આ દેશોમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ (Petrol-Diesel) થી લઈને એલપીજી સિલિન્ડર (LPG Price Hike) સુધીની તમામ વસ્તુઓ મોંઘી થઈ ગઈ હતી.
જોકે, ત્યારબાદ બંને દેશો વચ્ચે મધ્યસ્થતા અને સુલેહના સમાચારો આવતા ક્રૂડના ભાવ ઘટીને 71 ડોલર સુધી નીચે આવ્યા હતા. હવે ફરીથી એ જ જૂનો ડર માર્કેટમાં વ્યાપી ગયો છે કે જો ઈરાન જવાબી ઓપરેશનના ભાગરૂપે હોર્મુઝ જળમાર્ગને બ્લોક કરશે, તો વિશ્વમાં ઓઈલ અને ગેસ ક્રાઈસિસ (Oil-Gas Crisis) વધુ ઘેરો બનશે અને મોંઘવારીનો મોટો આંચકો લાગશે.
ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ક્યાં સુધી જઈ શકે છે? (Expert Predictions)
અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે સીઝફાયરનો અંત આવતા ફૂલ-સ્કેલ વોર (Full-scale War) ની આશંકા બળવત્તર બની છે. જો હોર્મુઝ હાઈવે લાંબા સમય સુધી બંધ રહેશે, તો તેલના ભાવ તમામ રેકોર્ડ તોડી શકે છે.
એપ્રિલ 2026 માં રજૂ થયેલા રોયટર્સના (Reuters) એક રિપોર્ટમાં હાઈટોંગ ફ્યુચર્સના (Haitong Futures) હવાલાથી જણાવાયું હતું કે જો શાંતિ વાર્તા નિષ્ફળ જશે અને જંગ લાંબો ખેંચાશે, તો બ્રેન્ટ ક્રૂડ 150 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે.
આ ઉપરાંત અગ્રણી બ્રોકરેજ ફર્મ નુંવામા ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ ઇક્વિટીઝે (Nuvama Institutional Equities) પણ અનુમાન લગાવ્યું હતું કે હોર્મુઝ બંધ રહેવાની સ્થિતિમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમત 110 થી 150 ડોલરની વચ્ચે સ્થિર થઈ શકે છે.
ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થવાની સીધી અસર સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર પડે છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 80% થી વધુ ક્રૂડ ઓઈલ આયાત (Import) કરે છે. માર્કેટ એક્સપર્ટ્સના મતે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડની કિંમતમાં થતો માત્ર 1 ડોલરનો વધારો પણ ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લીટરે 50 થી 60 પૈસાનો વધારો કરી શકે છે.
તેલ મોંઘું થવાથી દેશનું ઈમ્પોર્ટ બિલ (Import Bill) વધે છે અને ચૂકવણી માટે વધુ અમેરિકન ડોલર (Dollar) ખર્ચવા પડે છે, જેના કારણે સ્થાનિક કરન્સી નબળી પડે છે અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન મોંઘું થતા દૂધ, શાકભાજી જેવી જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓમાં પણ મોંઘવારીનો માર સહન કરવો પડે છે.