Hormuz Strait Crisis | મિડલ ઈસ્ટ (Middle East) માં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) ને ફરીથી ખોલવાના પ્રયાસો તેજ થયા છે. હવે કતારે (Qatar) તેના મધ્યસ્થોની એક ટીમ તેહરાન (Tehran) મોકલી છે જેથી અમેરિકા (America) અને ઈરાન (Iran) વચ્ચે કોઈ કરારનો રસ્તો નીકળી શકે.
દુનિયાની સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ સપ્લાય લાઇન (Oil supply line) ગણાતી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાના કારણે ખાડી દેશોની અર્થવ્યવસ્થા અને ગ્લોબલ ઓઇલ માર્કેટ (Global oil market) બંને પર ભારે અસર પડી છે.
અહેવાલો અનુસાર, કતાર એક એવા કરાર પર કામ કરી રહ્યું છે જેના હેઠળ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ખોલવામાં આવશે અને તેના બદલામાં અમેરિકા કેટલાક પ્રતિબંધોમાં રાહત તેમજ ઈરાનની ફ્રીઝ (Freeze) થયેલી સંપત્તિઓ અંગે વાતચીત આગળ વધારી શકે છે.
આ પ્રસ્તાવિત કરારમાં 30 દિવસની વાતચીતનું માળખું સામેલ છે, જેમાં ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ (Nuclear program) પર પણ આગળ ચર્ચા થઈ શકે છે. અત્યાર સુધી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની બેકચેનલ (Backchannel) વાતચીતમાં મુખ્ય ભૂમિકા પાકિસ્તાન (Pakistan) અને ઓમાન (Oman) ભજવી રહ્યા હતા, પરંતુ હવે કતારની એન્ટ્રીને એક મોટા રાજદ્વારી સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
પાકિસ્તાન અને ચીનનું કનેક્શન
પાકિસ્તાનના ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીર પણ હાલ તેહરાનમાં જ છે, જ્યારે પાકિસ્તાની વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફ શનિવારે ચીન (China) જવા રવાના થઈ શકે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે પાકિસ્તાન કોઈપણ સંભવિત ડીલ (Deal) માં ચીનને ગેરંટર (Guarantor) બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
ઈરાનનો ટોલ ટેક્સ પ્લાન અને વિરોધ
ધ ગાર્ડિયન (The Guardian) ના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકા કોઈપણ સંજોગોમાં ઈરાનને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો પર ટોલ ટેક્સ (Toll tax) વસૂલવાની મંજૂરી નહીં આપે. ઈરાને પર્શિયન ગલ્ફ સ્ટ્રેટ ઓથોરિટી (PGSA) નામનું નવું માળખું બનાવ્યું છે, જેના દ્વારા તે જહાજોની અવરજવરને નિયંત્રિત કરવા અને ફી વસૂલવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
ઈરાનની આ યોજનાનો ખાડી દેશોએ પણ વિરોધ શરૂ કર્યો છે. સાઉદી અરેબિયા (Saudi Arabia), યુનાઇટેડ આરબ અમીરાત (UAE), બહેરીન (Bahrain), કુવૈત (Kuwait) અને કતારે આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ સત્તામંડળને સંયુક્ત પત્ર લખીને ચેતવણી આપી છે કે ઈરાનનું આ પગલું આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ પર નિયંત્રણ સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ છે.
ટ્રમ્પ સરકારનો એક્શન પ્લાન
બીજી તરફ અમેરિકી મીડિયામાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે વોશિંગ્ટન (Washington) નવા સૈન્ય હુમલાઓ પર વિચાર કરી રહ્યું છે. જો કે હજુ આખરી નિર્ણય લેવાયો નથી. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે (Trump) પણ તેમના અંગત કાર્યક્રમો રદ કર્યા છે અને વ્હાઇટ હાઉસ (White House) માં સતત બેઠકોનો દોર ચાલી રહ્યો છે. ઈરાન હાલમાં યુદ્ધવિરામ (Ceasefire), પ્રતિબંધોમાંથી રાહત અને ભવિષ્યમાં હુમલા ન કરવાની ગેરંટી ઈચ્છે છે. જ્યારે અમેરિકા અને તેના સહયોગીઓ ઈચ્છે છે કે તેહરાન પહેલા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલે. ઓઇલ સપ્લાય બહુ ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થવાને કારણે ખાડી દેશોમાં ચિંતા વધી ગઈ છે, કારણ કે ઘણા આરબ દેશોની આવક તેલ નિકાસ (Oil export) પર નિર્ભર છે.