China Coal Mine Blast | ચીન (China) ના ઉત્તરીય ભાગમાં આવેલી એક કોલસાની ખદાનમાં શુક્રવારે મોડી રાત્રે એક અત્યંત ભયાનક ગેસ બ્લાસ્ટ (Gas explosion) થયો છે. આ દર્દનાક અકસ્માતમાં અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 90 લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે, જ્યારે અનેક મજૂરો હજુ પણ ખદાનની અંદર ફસાયેલા હોવાની આશંકા છે. બ્લાસ્ટ સમયે 247 લોકો કામ કરી રહ્યા હતા.
સરકારી સમાચાર એજન્સી શિન્હુઆ (Xinhua) ના અહેવાલ મુજબ, આ પ્રચંડ વિસ્ફોટ સેન્ટ્રલ ચાઇનાના શાન્ક્સી (Shanxi) પ્રાંતમાં આવેલી લિયુશેન્યુ કોલ માઇન (Liushenyu Coal Mine) માં થયો હતો, જે ટોંગઝોઉ ગ્રુપ (Tongzhou Group) દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. આ સ્થળ ચીનની રાજધાની બેઇજિંગ (Beijing) થી લગભગ 520 કિલોમીટર (Kilometers) દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં કિનયુઆન કાઉન્ટી (Qinyuan County) માં આવેલું છે.
સ્થાનિક સમય અનુસાર શુક્રવારે રાત્રે 19:29 વાગ્યે (જીએમટી 11:29) આ અકસ્માત થયો હતો. અકસ્માત સમયે ખદાનની અંદર વિવિધ શિફ્ટમાં કુલ 247 મજૂરો ફરજ પર તૈનાત હતા. ખદાન પ્રશાસન દ્વારા કાર્બન મોનોક્સાઇડ (Carbon monoxide) ગેસનું એલર્ટ (Alert) જારી કરાયાના થોડા જ સમયમાં આ બ્લાસ્ટ થયો હતો, જેના કારણે મજૂરોને બહાર નીકળવાની તક જ ન મળી.
ઘટનાની જાણ થતાં જ ચીનના ઇમરજન્સી મેનેજમેન્ટ મંત્રાલયે (Ministry of Emergency Management) તાત્કાલિક એક્શન લીધા છે અને 6 બચાવ ટુકડીઓમાંથી આશરે 345 જેટલા જવાનોને રાહત અને બચાવ કામગીરી (Rescue operation) માટે ઘટનાસ્થળે રવાના કર્યા છે. હાલમાં સેંકડો બચાવકર્મીઓ ખદાનની અંદર ફસાયેલા અન્ય લોકોની શોધખોળ કરી રહ્યા છે.
હોસ્પિટલમાં સારવાર અને બચી ગયેલા લોકોની આપવીતી
આ ભયાનક વિસ્ફોટમાં ઘાયલ થયેલા 27 લોકોને તાત્કાલિક નજીકની હોસ્પિટલમાં (Hospital) ખસેડવામાં આવ્યા છે, જ્યાં તેમની સારવાર ચાલી રહી છે. ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, ઘાયલોમાંથી 1 મજૂરની સ્થિતિ અત્યંત નાજુક (Critical) છે, જ્યારે અન્ય લોકોને સામાન્ય ઈજાઓ થઈ છે. હોસ્પિટલમાં દાખલ મોટાભાગના મજૂરો ઝેરી ગેસ શ્વાસમાં જવાને કારણે બેભાન થઈ ગયા હતા. જો કે, આ કયો ઝેરી ગેસ હતો તેની સત્તાવાર પુષ્ટિ હજુ સુધી થઈ નથી, પરંતુ પ્રાથમિક તપાસમાં તે કાર્બન મોનોક્સાઇડ હોવાનું મનાય છે.
આ દુર્ઘટનામાં ચમત્કારિક રીતે બચી ગયેલા એક ઈજાગ્રસ્ત માઇનર (Miner) વાંગ યોંગે મીડિયાને જણાવ્યું કે, “જ્યારે આ ઘટના બની ત્યારે મને કોઈ મોટો અવાજ સંભળાયો ન હતો, પરંતુ અચાનક ચારેય તરફ ધુમાડાના ગોટેગોટા ઉડતા દેખાયા હતા. મને સલ્ફર (Sulphur) ની તીવ્ર ગંધ આવી, જે સામાન્ય રીતે બ્લાસ્ટિંગ દરમિયાન આવતી હોય છે.
મેં તરત જ આસપાસના લોકોને જીવ બચાવીને ભાગવા માટે બૂમો પાડી. અમે ભાગી રહ્યા હતા ત્યારે જ ઝેરી ધુમાડાના કારણે મારી નજર સામે લોકો એક પછી એક નીચે પડવા લાગ્યા અને થોડી જ વારમાં હું પણ બેભાન થઈ ગયો.” વાંગે વધુમાં ઉમેર્યું કે, “હું લગભગ 1 કલાક (Hour) સુધી ત્યાં જ બેભાન અવસ્થામાં પડ્યો રહ્યો. જ્યારે મને ભાન આવ્યું, ત્યારે મેં મારી બાજુમાં પડેલા અન્ય એક વ્યક્તિને જગાડ્યો અને અમે બંને માંડ-માંડ ખદાનની બહાર નીકળવામાં સફળ રહ્યા.”
રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને વડાપ્રધાને આપ્યા કડક આદેશ
આ ભયાનક આપત્તિની ગંભીરતાને જોતા ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે (Xi Jinping) ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક બોલાવી હતી. તેમણે બચાવ ટીમોને આદેશ આપ્યો છે કે ઈજાગ્રસ્તોની સારવાર અને બચી ગયેલા લોકોને શોધવા માટે “દરેક સંભવિત પ્રયાસો” કરવામાં આવે. રાષ્ટ્રપતિએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે આ અકસ્માત પાછળ જવાબદાર તમામ લોકો સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી થવી જોઈએ અને તેમને જવાબદાર ઠેરવવા જોઈએ.
તેમણે ઉમેર્યું કે, “દેશના તમામ ક્ષેત્રો અને વિભાગોએ આ ગંભીર અકસ્માતમાંથી મોટો પાઠ શીખવો જોઈએ. વર્કપ્લેસ સેફ્ટી (Workplace safety) પ્રત્યે અત્યંત સતર્ક રહેવાની જરૂર છે. આ ખદાનમાં સુરક્ષાની ખામીઓ કેમ રહી ગઈ તેની સંપૂર્ણ તપાસ થવી જોઈએ અને ભવિષ્યમાં આવી ગંભીર અકસ્માતોને રોકવા માટે કડક પગલાં લેવા જોઈએ.”
આ સાથે જ ચીનના વડાપ્રધાન લી કિયાંગે (Li Qiang) પણ રાષ્ટ્રપતિના નિવેદનને સમર્થન આપતા જણાવ્યું હતું કે ગુમ થયેલા ખનિકોને શોધવામાં કોઈ કસર છોડવામાં ન આવે. તેમણે સ્ટેટ કાઉન્સિલના સુરક્ષા કાર્યાલયને સ્થાનિક સત્તાવાળાઓને તેમની જવાબદારીઓ યાદ અપાવવા અને તપાસ પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા વિનંતી કરી છે.
સરકારી મીડિયાના અહેવાલો અનુસાર, ચીનના નાયબ વડાપ્રધાન ઝાંગ ગુઓકિંગ અને સ્થાનિક ઉચ્ચ અધિકારીઓ રાહત કાર્યોનું સીધું નિરીક્ષણ કરવા માટે ઘટનાસ્થળે જ હાજર છે. વહીવટીતંત્રે કાર્યવાહી કરતા આ કોલસાની ખદાન ચલાવતા મુખ્ય અધિકારીઓની ધરપકડ કરી લીધી છે અને તેમની સઘન પૂછપરછ શરૂ કરવામાં આવી છે.
સુરક્ષાના નિયમોના લીરેલીરા ઉડ્યા, અગાઉ પણ મળી હતી પેનલ્ટી
આ ચોંકાવનારી ઘટનાએ ચીનના માઇનિંગ ઉદ્યોગમાં સુરક્ષાના દાવાઓની પોલ ખોલી દીધી છે. વર્ષ 2024 માં જ લિયુશેન્યુ માઇનને ચીનના નેશનલ માઇન સેફ્ટી એડમિનિસ્ટ્રેશન (National Mine Safety Administration) દ્વારા “ગંભીર સુરક્ષા જોખમો” ધરાવતી યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી. એટલું જ નહીં, આ ખદાન ચલાવનાર ટોંગઝોઉ ગ્રુપને સુરક્ષાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ વર્ષ 2025 માં 2 વખત વહીવટી દંડ (Administrative penalties) પણ ફટકારવામાં આવ્યો હતો. આમ છતાં, બેદરકારી દાખવવામાં આવી જેને કારણે આટલો મોટો અકસ્માત સર્જાયો.
શાન્ક્સી પ્રાંત ચીનનો સૌથી મોટો કોલસો ઉત્પાદક પ્રાંત છે, જે દેશના કુલ કોલસાના ઉત્પાદનમાં 25 ટકાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. આ પ્રાંતમાં અવારનવાર અકસ્માતો થતા રહે છે. ગયા મહિને જ લુલિયાંગ (Lvliang) માં થયેલા અન્ય એક અકસ્માતમાં 4 ખનિકોના મોત થયા હતા. ચીનમાં વર્ષ 2000 ની શરૂઆતમાં કોલસાની ખાણોમાં જીવલેણ અકસ્માતો ખૂબ જ સામાન્ય હતા. જો કે તાજેતરના વર્ષોમાં ચીને તેના સુરક્ષા રેકોર્ડમાં સુધારો કર્યો છે, તેમ છતાં સમયાંતરે આવી મોટી જાનહાનિ સામે આવતી રહે છે. અગાઉ વર્ષ 2023 માં ઇનર મંગોલિયા (Inner Mongolia) પ્રદેશમાં ઓપન-પિટ કોલસાની ખદાન ધસી પડવાની ઘટનામાં 53 લોકોના મોત થયા હતા, જ્યારે 2009 માં હેઇલોન્ગજિયાંગ (Heilongjiang) પ્રાંતમાં થયેલા વિસ્ફોટમાં 100 થી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા.
ચીન હાલમાં વિશ્વમાં કોલસાનો સૌથી મોટો ઉપભોક્તા દેશ છે અને ગ્રીનહાઉસ ગેસ (Greenhouse gases) નું ઉત્સર્જન કરવામાં પણ મોખરે છે. આ ભયાનક આપત્તિ એવા સમયે આવી છે જ્યારે તેના થોડા દિવસો પહેલા જ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ (Donald Trump) અને રશિયન નેતા વ્લાદિમીર પુતિને (Vladimir Putin) ચીનની હાઈ-પ્રોફાઈલ મુલાકાત લીધી હતી. હાલમાં આખું વહીવટીતંત્ર મૃતકોના પરિવારોને સહાય પૂરી પાડવા અને ખદાનને સુરક્ષિત કરવાના પ્રયાસોમાં વ્યસ્ત છે.