ભારતના કયા રાજ્ય પર કેટલું દેવું? તમિલનાડુ સૌથી વધુ દેવાદાર, જાણો ગુજરાતની સ્થિતિ

Indian State Debt 2026 | ભારતના વિવિધ રાજ્યો સામે વધતું જતું દેવું (Debt) એક ગંભીર આર્થિક પડકાર (Economic Challenge) બનીને ઉભરી રહ્યું છે. ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક (RBI) અને રાજ્ય બજેટ (State Budget) ના તાજેતરના આંકડાઓ અનુસાર, વર્ષ 2026ની શરૂઆત સુધીમાં ઘણાં રાજ્યોના દેવામાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. વિકાસલક્ષી કાર્યો (Development Projects) અને સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓના ખર્ચને પહોંચી વળવા રાજ્યોએ લીધેલું આ દેવું હવે તેમની નાણાકીય સ્થિરતા (Financial Stability) પર અસર કરી રહ્યું છે.

દેવામાં તમિલનાડુ અને ઉત્તર પ્રદેશ સૌથી આગળ
રિપોર્ટ અનુસાર, કુલ દેવાની દ્રષ્ટિએ તમિલનાડુ (Tamil Nadu) હાલમાં ભારતનું સૌથી વધુ દેવાદાર રાજ્ય છે. રાજ્યનું દેવું 31 માર્ચ, 2026 સુધીમાં 9 લાખ કરોડ રૂપિયાને વટાવી જવાનો અંદાજ છે. માળખાગત સુવિધાઓ (Infrastructure) અને કલ્યાણકારી યોજનાઓ પાછળનો ખર્ચ આ વધારા માટે મુખ્ય કારણ છે.

આ યાદીમાં ઉત્તર પ્રદેશ (Uttar Pradesh) બીજા ક્રમે છે. 2025-26 સુધીમાં યુપીનું દેવું 8.5 લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે. જ્યારે મહારાષ્ટ્ર (Maharashtra) આશરે 7.22 લાખ કરોડ રૂપિયાના દેવા સાથે ત્રીજા સ્થાને છે. આશરે 6.58 લાખ કરોડ રૂપિયાના દેવાના બોજ સાથે પશ્ચિમ બંગાળ (West Bengal) ચોથા અને કર્ણાટક (Karnataka) 5.97 લાખ કરોડ રૂપિયા સાથે પાંચમા ક્રમે છે.

ગુજરાત ટોપ-10માં, પણ સ્થિતિ નિયંત્રણમાં
ગુજરાત (Gujarat) પણ સૌથી વધુ દેવું ધરાવતા ટોચના 10 રાજ્યોમાં સામેલ છે. ગુજરાત પર કુલ દેવું 4.67 લાખ કરોડ રૂપિયા છે, પરંતુ રાજ્યની આર્થિક શિસ્ત અન્ય રાજ્યો કરતા સારી ગણાય છે. અન્ય રાજ્યોની વાત કરીએ તો, રાજસ્થાન પર 5.62 લાખ કરોડ, આંધ્ર પ્રદેશ પર 4.90 લાખ કરોડ, કેરળ પર 4.29 લાખ કરોડ અને મધ્ય પ્રદેશ પર 4.18 લાખ કરોડ રૂપિયાનું દેવું છે.

નાણાકીય વ્યવસ્થાપન અને ભવિષ્યનું લક્ષ્ય
એકંદર આર્થિક તણાવ હોવા છતાં, ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને ઓડિશાએ તેમના ‘ડેટ ટુ જીએસડીપી રેશિયો’ (Debt-to-GSDP Ratio) ને 20% ની નીચે રાખવામાં સફળતા મેળવી છે, જે સારી નાણાકીય સ્થિતિ (Fiscal Health) સૂચવે છે.

જાન્યુઆરી 2026 ના અંદાજ મુજબ, રાજ્યો નાણાકીય વર્ષના છેલ્લા ક્વાર્ટરમાં (Last Quarter) વધુ 5 લાખ કરોડ રૂપિયાનું દેવું કરે તેવી અપેક્ષા છે. 16માં નાણાપંચ (16th Finance Commission) ના સૂચન મુજબ, 2031 સુધીમાં કેન્દ્ર અને રાજ્યોનું સંયુક્ત દેવું જીડીપીના 50 ટકા સુધી ઘટાડવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.