અદાણીના મુંબઈ એરપોર્ટના Redevelopment અંગે વિવાદ

અદાણીના મુંબઈ એરપોર્ટના પુનઃવિકાસ (Redevelopment) અંગે શા માટે વિવાદ

અદાણી સંચાલિત MIAL એ 25 ઓક્ટોબરથી આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સના ટેક-ઓફ (Disparatures) માં 33% નો ઘટાડો કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. એરલાઈન્સે મનસ્વી રીતે સ્લોટ કાપ, શિયાળુ શિડ્યુલનું અગાઉથી બુકિંગ થઈ ગયું હોવું અને પૂરતી સલાહ-મસલતનો અભાવ હોવાનું જણાવીને નવી મુંબઈ એરપોર્ટ પર બળજબરીપૂર્વક શિફ્ટ થવાનો ઇનકાર કર્યો છે.

મુંબઈ એરપોર્ટના ટર્મિનલ 1 (T1) ના પુનઃવિકાસે આ સંક્રમણ કાળ દરમિયાન આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સના સંચાલનને લઈને ઓપરેટર ‘મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ લિમિટેડ’ (MIAL) – જેનું નિયંત્રણ અદાણી ગ્રુપ પાસે છે – અને એરલાઈન્સ વચ્ચે વિવાદ ઊભો કર્યો છે.

MIAL એ 25 ઓક્ટોબરથી ટર્મિનલ 2 (T2) ખાતેથી અઠવાડિયે અપાતા 770 આંતરરાષ્ટ્રીય ડિપાર્ચર સ્લોટ્સમાંથી 265 સ્લોટ્સ કામચલાઉ ધોરણે બંધ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે, જેની અસર 46 એરલાઈન્સ પર પડશે. T1 થી ખસેડાતા સ્થાનિક (Domestic) ટ્રાફિક માટે જગ્યા કરવાના હેતુથી આ સ્લોટ્સને 50 કિમી દૂર આવેલા અદાણી સંચાલિત ‘નવી મુંબઈ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ’ પર ટ્રાન્સફર કરવાના છે.

એરલાઈન્સે આ પ્રસ્તાવ અસ્વીકાર કર્યો છે અને નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય 6 ઓક્ટોબરે આ મુદ્દે બેઠક યોજવાનું છે, ત્યારે આ વિવાદ અને મુસાફરો પર તેની શું અસર પડશે તેની વિગતવાર માહિતી નીચે મુજબ છે.

મુખ્ય વિવાદ શું છે?

એરલાઈન્સનું કહેવું છે કે MIAL નો પ્રારંભિક સંદેશાવ્યવહાર મુંબઈથી નવી મુંબઈ ખાતે વર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય કામગીરી ટ્રાન્સફર કરવા અંગેનો હતો. જોકે, તાજેતરના પ્લાનમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સમાં કામચલાઉ ધોરણે 33% નો ઘટાડો કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. મુંબઈથી અઠવાડિયે 10 આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ ઓપરેટ કરતી એરલાઈનને આશરે 3 ફ્લાઇટ્સ ગુમાવવી પડશે.

ટ્રાન્સફર કરવાનો અર્થ ઓપરેશનને બીજા એરપોર્ટ પર ખસેડવાનો થાય છે; જ્યારે સ્લોટમાં ઘટાડો કરવાનો અર્થ મુંબઈ એરપોર્ટની પોતાની ક્ષમતા ઘટાડવાનો થાય છે. MIAL નું કહેવું છે કે નવી મુંબઈ ખાતે આ શિફ્ટિંગ કામચલાઉ છે અને એરલાઈન્સ પોતાની મરજી મુજબ ઓપરેશન્સ ખસેડી શકે છે. જોકે, T1 ના ડોમેસ્ટિક ટ્રાફિકને સમાવવા અને T2 ના 265 આંતરરાષ્ટ્રીય સ્લોટ ઘટાડવા વચ્ચેનો સંબંધ હજુ અસ્પષ્ટ છે.

33% ઘટાડાનો આંકડો ક્યાંથી આવ્યો?

MIAL નો ટ્રાન્ઝિશન પ્લાન, જે અગાઉ એરલાઈન્સ સાથે શેર કરવામાં આવ્યો હતો અને ‘મિન્ટ’ દ્વારા સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી, તે એરલાઈન્સને કામચલાઉ ધોરણે ફ્લાઇટ્સ બંધ કરવાનો વિકલ્પ આપે છે. ગાણિતિક રીતે તે આશરે 34.4% થાય છે, જોકે પ્રસ્તાવને 33% ઘટાડા તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે.

આ સંક્રમણ દસ્તાવેજમાં આ આંકડા પાછળની વિગતવાર ક્ષમતાની ગણતરી (Capacity calculation) સ્પષ્ટ કરવામાં આવી નથી.

એરલાઇન ઓપરેટર્સ કમિટી-મુંબઈ (AOC) એ T1 અને T2 ની વર્તમાન ક્ષમતા, ફ્લાઇટ્સ ઘટાડવા માટેના ચોક્કસ કારણો, T2 માં સૂચિત સુધારાની વિગતો અને આ નિર્ણયને સમર્થન આપતું માંગ-ક્ષમતા પૃથ્થકરણ (Demand-capacity analysis) માંગ્યું છે.

કઈ એરલાઈનના સ્લોટ કાપવા તે કોણ નક્કી કરશે?

MIAL એ એરલાઈન્સને 6 ઓક્ટોબરના રોજ સાંજે 4 વાગ્યા સુધીમાં એવા આંતરરાષ્ટ્રીય ડિપાર્ચર સ્લોટ્સ ઓળખવા માટે જણાવ્યું છે જેને તેઓ શિફ્ટ કરવા અથવા બંધ કરવા માંગે છે. જો તેઓ આમ નહીં કરે, તો એરપોર્ટ ઓપરેટરે કહ્યું છે કે તે ઓપરેશનલ અને કેપેસિટી પરિબળોના આધારે જાતે સ્લોટ્સ પસંદ કરી શકે છે. આ સ્લોટ્સ નવી મુંબઈમાં ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે અથવા મુંબઈનું નવું ટર્મિનલ ઓપરેશન માટે તૈયાર ન થાય ત્યાં સુધી બંધ કરી શકાય છે.

AOC એ આનો વિરોધ કરીને તેને મનસ્વી ગણાવ્યો છે. એરલાઈન્સનું કહેવું છે કે તેમનું વિન્ટર 2026-27 (ઓક્ટોબરથી આવતા વર્ષના માર્ચ સુધી) નું શિડ્યુલ જૂન 2026 માં જ મંજૂર થઈ ગયું હતું, જેમાં ફ્લીટ ડિપ્લોયમેન્ટ, રૂટ્સ, ટિકિટ વેચાણ અને કોમર્શિયલ પ્રતિબદ્ધતાઓ અગાઉથી નક્કી થઈ ચૂકી છે.

તેથી, વિવાદ એ બાબતે પણ છે કે કઈ સ્થાપિત કામગીરી પાછી ખેંચવી અને તે નિર્ણય કયા આધારે લેવો તે કોણ નક્કી કરશે.

એરલાઈન્સ પૂરતી સલાહ-મસલત ન થઈ હોવાનો દાવો શા માટે કરી રહી છે?

એરલાઈન્સ T1 ના પુનઃવિકાસને ટેકો આપે છે, પરંતુ તેમનું કહેવું છે કે પુનઃવિકાસ અંગેની ચર્ચાને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્લોટમાં ચોક્કસ ઘટાડા અથવા રીલોકેશન માટેની સંમતિ તરીકે ગણવી જોઈએ નહીં.

AOC એ T1 પુનઃવિકાસના તકનીકી આધાર, માળખાકીય આકારણી, ક્ષમતા પર પડનારી અસર, તબક્કાવાર આયોજન અને સમયરેખા પર વિગતવાર ચર્ચા કરવાની માંગ કરી છે.

MIAL આ વાતનો ઇનકાર કરે છે. તેની 3 ઓક્ટોબરની અખબારી યાદીમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે “ટર્મિનલ 1 ના ભવિષ્ય અંગે એરલાઈન્સ સાથે 2020 થી સતત વ્યાપક ચર્ચાઓ થઈ રહી છે” અને આ પુનઃવિકાસ એરપોર્ટ્સ ઈકોનોમિક રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો અને મંજૂર કરાયેલા ટેરિફ ફ્રેમવર્કમાં તેનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

ઇન્ટરનેશનલ એર ટ્રાન્સપોર્ટ એસોસિએશન (IATA) એ પણ એરલાઈન્સને ટેકો આપતાં ઓપરેશનલ સજ્જતા, હિસ્સેદારોની સંમતિ અને નિયમનકારી દેખરેખના આધારે જ ટ્રાન્ઝિશન કરવાની માંગ કરી છે.

સપ્ટેમ્બર 2025 અને ઓક્ટોબર 2026 વચ્ચે શું બદલાયું?

AOC એ સપ્ટેમ્બર 2025 ની CSMIA માસ્ટર પ્લાન પ્રોજેક્ટ ફેઝિંગ મીટિંગની મિનિટ્સનો હવાલો આપ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે T1 પુનઃવિકાસ નવી મુંબઈના ટર્મિનલ 2 ની કામગીરી શરૂ થયા પછી થવાની ધારણા હતી, જે 2029 ની આસપાસ અપેક્ષિત હતી. વર્તમાન યોજના આ મર્યાદાઓને ઓક્ટોબર 2026 માં જ લાવી રહી છે, જેમાં T1 પુનઃવિકાસ જાન્યુઆરી 2027 માં શરૂ થવાનું નક્કી થયેલ છે.

MIAL એ T1 માટે સુરક્ષા ચિંતાઓ દર્શાવી છે જે લગભગ 60 વર્ષ જૂનું છે. પ્રથમ તબક્કામાં T1B નો ઉત્તર ભાગ સામેલ છે, જે T1 ની ક્ષમતાના લગભગ ત્રીજા ભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ઓપરેટરનું કહેવું છે કે મુંબઈ એરપોર્ટના વાર્ષિક 5.5 કરોડ (55 મિલિયન) મુસાફરોમાંથી માત્ર 50 લાખ (5 મિલિયન) અથવા 9% મુસાફરોને જ કામચલાઉ અસર થશે, જ્યારે 91% મુસાફરોને કોઈ અસર થશે નહીં.

મુસાફરો પર આની શું અસર પડશે?

જો કોઈ એરલાઈન ફ્લાઈટને મુંબઈથી નવી મુંબઈ શિફ્ટ કરે છે, તો મુસાફરોને જાણ કરવી પડશે અને નવી વ્યવસ્થા કરવી પડશે. એરપોર્ટ બદલાવાથી કનેક્ટિંગ ફ્લાઇટના સમય પર અસર પડી શકે છે અથવા અલગ પ્રવાસ યોજના (Itinerary) ની જરૂર પડી શકે છે.

ખર્ચનો મુદ્દો પણ છે. નવી મુંબઈનો યુઝર ડેવલપમેન્ટ ફી (UDF) આંતરરાષ્ટ્રીય ડિપાર્ચર પેસેન્જર માટે ₹1,225 છે, જે મુંબઈ ખાતે ₹615 છે. નવી મુંબઈ એરપોર્ટ નવી આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ માટે લેન્ડિંગ ફી પર 100% ડિસ્કાઉન્ટ આપવાની યોજના ધરાવે છે. તે ફીના તફાવતને સરભર કરવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરોને કેશ વાઉચર આપવાની પણ યોજના ધરાવે છે.