UPSC Sub-caste Reform | કેન્દ્રીય માહિતી પંચ (Central Information Commission – CIC) દ્વારા UPSC સિવિલ સેવા પરીક્ષા (Civil Services Examination) ના પરિણામોમાં પારદર્શિતા (Transparency) વધારવા માટે એક મોટી ભલામણ કરવામાં આવી છે.
સામાન્ય રીતે અત્યાર સુધી પરિણામ જાહેર કરતી વખતે ઉમેદવાર કઈ મુખ્ય શ્રેણી (Category) જેવી કે SC, ST અથવા OBC માંથી આવે છે તેની જ વિગતો આપવામાં આવતી હતી. પરંતુ હવે CIC એ સૂચન કર્યું છે કે અંતિમ પસંદગી યાદી (Final Merit List) માં ઉમેદવારની મુખ્ય શ્રેણીની સાથે તેની પેટા જ્ઞાતિ (Sub-caste) નો પણ ઉલ્લેખ કરવો જોઈએ.
પારદર્શિતા અને અનામત નીતિનું સચોટ આકલન આ ફેરફાર પાછળનો મુખ્ય હેતુ એ જોવાનો છે કે અનામત નીતિ (Reservation Policy) નો ખરેખર લાભ સમાજના એવા વર્ગો સુધી પહોંચે છે કે જેઓ હજુ પણ પછાત છે. ઘણીવાર એવું બને છે કે મુખ્ય શ્રેણીની અંદર અમુક જ જ્ઞાતિઓ વધુ લાભ મેળવતી હોય છે, જ્યારે અન્ય પેટા જ્ઞાતિઓ વંચિત રહી જાય છે. જો પરિણામોમાં આ વિગતો જાહેર કરવામાં આવે, તો અનામતના લાભોનું વિતરણ કેટલું સચોટ અને સમાન છે તેનું ચોકસાઈથી મૂલ્યાંકન (Assessment) કરી શકાશે.
RTI અરજી બાદ લેવાયો મહત્ત્વનો નિર્ણય આ ભલામણ પાછળનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે, એક વ્યક્તિએ RTI (Right to Information) હેઠળ વર્ષ 1995 ની UPSC પરીક્ષામાં IAS તરીકે પસંદ થયેલા ઉમેદવારોની જ્ઞાતિવાર માહિતી માંગી હતી.
જોકે, સરકારી વિભાગે જવાબ આપ્યો કે તેમની પાસે માત્ર SC, ST અને OBC જેવી મુખ્ય શ્રેણીઓનો જ ડેટા (Data) છે, કઈ પેટા જ્ઞાતિના કેટલા ઉમેદવારો છે તેની કોઈ વિગત ઉપલબ્ધ નથી.
આ બાબતને ધ્યાને રાખીને કેન્દ્રીય માહિતી પંચે અવલોકન કર્યું કે જો ભવિષ્યમાં પરિણામોમાં જ્ઞાતિની સાથે પેટા જ્ઞાતિની જાણકારી પણ ઉમેરવામાં આવે, તો તેનાથી ઘણો ફાયદો થશે.
CIC એ DoPT ને આપ્યો આ આદેશ કેન્દ્રીય માહિતી પંચે આ બાબત પર ભાર મૂકતા જણાવ્યું છે કે, જો પેટા જ્ઞાતિની વિગતો પણ જાહેર કરવામાં આવે, તો તેનાથી એ ચોકસાઈપૂર્વક જાણી શકાશે કે અનામતનો લાભ ખરેખર સમાજના દરેક નાના-મોટા અને વિવિધ સમુદાયો (Communities) સુધી પહોંચી રહ્યો છે કે નહીં. હાલમાં UPSC ના પોર્ટલ (Portal) પર વર્ષ 2017 પછીની પરીક્ષાઓનો ડેટા માત્ર સામાન્ય શ્રેણીઓ મુજબ જ ઉપલબ્ધ છે.
માહિતી પંચનું માનવું છે કે, આ નવી વ્યવસ્થા લાગુ થવાથી સરકાર માટે સામાજિક ન્યાય (Social Justice) ના કાર્યો કરવા અને અનામત નીતિને વધુ મજબૂત બનાવીને યોગ્ય વર્ગ સુધી પહોંચાડવાનું કામ ઘણું સરળ બની જશે. પોતાના આદેશમાં CIC એ DoPT (Department of Personnel and Training) ને સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે, પસંદ થયેલા ઉમેદવારોના લિસ્ટમાં આ વિગતો સામેલ કરવામાં આવે જેથી પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત થઈ શકે.