અમેરિકામાં ભારતીય સાહસિકોનો ડંકો: અબજો ડોલરની યુનિકોર્ન કંપનીઓ સ્થાપવામાં સૌથી આગળ

Indian Student Founders | અમેરિકાની અર્થવ્યવસ્થા અને નવીનતા (Innovation) માં ભારતીય વસાહતીઓ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. નેશનલ ફાઉન્ડેશન ફોર અમેરિકન પોલિસી (NFAP) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા એક નવા અહેવાલમાં આ બાબતનો ખુલાસો થયો છે. આ અભ્યાસ મુજબ, ભારતમાં જન્મેલા સ્થાપકોએ અમેરિકામાં 96 યુનિકોર્ન (Unicorn) કંપનીઓ બનાવવામાં મદદ કરી છે.

યુનિકોર્ન કંપનીઓમાં ભારતીયોનું પ્રભુત્વ: યુનિકોર્ન એટલે એવી ખાનગી સ્ટાર્ટઅપ (Startup) કંપની જેનું બજાર મૂલ્ય 1 બિલિયન ડોલર અથવા તેનાથી વધુ હોય છે. આ પ્રભાવશાળી આંકડા સાથે ભારત વિદેશી વસાહતી સાહસિકોની યાદીમાં સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રથમ ક્રમે આવી ગયું છે. આ અહેવાલ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), સાયબર સિક્યોરિટી (Cybersecurity), હેલ્થકેર અને ફિનટેક (Fintech) જેવા ક્ષેત્રોમાં ભારે સ્પર્ધા ચાલી રહી છે.

અમેરિકન અર્થતંત્રમાં વસાહતીઓનો મોટો ફાળો: જો સમગ્ર અમેરિકાની વાત કરીએ તો, કુલ 775 યુનિકોર્ન કંપનીઓમાંથી 455 કંપનીઓની સ્થાપના વિદેશી વસાહતીઓ દ્વારા અથવા તેમના સહયોગથી કરવામાં આવી છે. આ આંકડો અમેરિકાના કુલ અબજો ડોલરના સ્ટાર્ટઅપ્સના 59 ટકા જેટલો થાય છે. એટલું જ નહીં, પરંતુ જ્યારે આ વસાહતીઓના અમેરિકામાં જન્મેલા બાળકોને પણ આ યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવે છે, ત્યારે આ હિસ્સો વધીને 66 ટકા પર પહોંચી જાય છે.

અહેવાલમાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું છે કે, વધુ ખુલ્લી ઇમિગ્રેશન પોલિસી (Immigration Policy) અમેરિકામાં નવી કંપનીઓની સ્થાપના અને આર્થિક વૃદ્ધિને વધુ પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. વસાહતીઓ દ્વારા સ્થાપિત આ યુનિકોર્ન કંપનીઓનું સામૂહિક મૂલ્ય 5 ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી ગયું છે, જે વિશ્વના મોટાભાગના દેશોના કુલ શેરબજારના મૂલ્ય (Stock Market Capitalization) કરતાં પણ ઘણું વધારે છે. આ કંપનીઓ સરેરાશ 833 કર્મચારીઓને રોજગારી આપે છે.

મુખ્ય ભારતીય સ્થાપકો અને બહુવિધ સફળતા: અહેવાલમાં ઉલ્લેખિત અગ્રણી ભારતીય યુનિકોર્ન કંપનીઓમાં ‘પરપ્લેક્સિટી’ (Perplexity) નો સમાવેશ થાય છે. તે એક આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સર્ચ કંપની છે, જેના સહ-સ્થાપક અરવિંદ શ્રીનિવાસ છે અને તેનું મૂલ્ય 20 બિલિયન ડોલર આંકવામાં આવ્યું છે.

આ સિવાય મોહિત અરોન દ્વારા સ્થાપિત ‘કોહેસિટી’ (Cohesity) 9 બિલિયન ડોલર અને અરવિંદ જૈન દ્વારા સ્થાપિત ‘ગ્લીન’ (Glean) 7.2 બિલિયન ડોલરનું મૂલ્ય ધરાવે છે. આ સિવાય બ્લુમરીચ (Bloomreach) અને એટફોલ્ડ ડોટ એઆઈ (Eightfold.ai) પણ જાણીતા નામ છે. આ સંશોધનમાં સૌથી આશ્ચર્યજનક બાબત એ સામે આવી છે કે કેટલાક ભારતીય સાહસિકોએ એક કરતાં વધુ યુનિકોર્ન કંપનીઓ સ્થાપી છે.

NFAP એવા 6 ભારતીય સાહસિકોની ઓળખ કરી છે જેમણે 2 કે તેથી વધુ અબજો ડોલરની કંપનીઓ ઉભી કરી છે, જેમાં મોહિત અરોન, જ્યોતિ બંસલ, આશુતોષ ગર્ગ, અરવિંદ જૈન, સચિન નૈય્યર અને અજીત સિંહનો સમાવેશ થાય છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ તરીકે શરૂઆત બીજો એક મહત્વનો ટ્રેન્ડ (Trend) એ જોવા મળ્યો છે કે અમેરિકાની લગભગ ચોથા ભાગની યુનિકોર્ન કંપનીઓના સ્થાપકો સૌપ્રથમ આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થી (International Student) તરીકે અમેરિકા આવ્યા હતા. તેઓએ અમેરિકન યુનિવર્સિટીઓમાંથી ડિગ્રી મેળવી અને પછીથી ત્યાં સફળ વ્યવસાયો શરૂ કર્યા. આ યાદીમાં

• Milind Agarwal (GupShup)
• Sri Satish Ambati (H2O.ai)
• Mohit Aron (Cohesity)
• Aravind Bala (SeekOut)
• Hari Bayireddy (Phenom)
• Mahe Bayireddy (Phenom)
• Anant Bhardwaj (Instabase)
• Samir Bodas (Icertis)
• Viral Bajaria (6Sense)
• Gaurab Chakrabarti (Solugen)
• Jaswinder Chadha (Axtria)
• Navdeep Chadha (Axtria)
• Arun Chandrasekaran (FourKites)
• Viswa Colluru (Enveda)
• Monish Darda (Icertis)
• Piyush Desai (Turntide Technologies)
• Mathew Elenjickal (FourKites)
• Venky Ganti (Alation)
• Suryaprakash Ganti (Frore Systems)
• Ashutosh Garg (Eightfold.ai, Bloomreach)
• Vivek Garg (Zum)
• Rushil Goel (Nirvana)
• Ajay Gummalla (Bedrock Robotics)
• Chakri Gottemukkala (o9 Solutions)
• Prakash Govindan (Gradiant)
• Divey Gulati (ShipBob)
• Tanuj Gulati (Securonix)
• Abhinav Gupta (Skild AI)
• Anoop Gupta (SeekOut)
• Guru Hariharan (CommerceIQ)
• Kanav Hasija (Innovaccer)
• Arvind Jain (Glean)

મોટા પાયે રોજગારીનું સર્જન આ ભારતીય આગેવાની હેઠળની કંપનીઓ માત્ર ટેકનોલોજી જ નથી બનાવી રહી, પરંતુ અમેરિકામાં હજારો લોકોને નોકરીઓ પણ આપી રહી છે. રોજગારીના આંકડા નીચે મુજબના કોષ્ટક (Table) દ્વારા સમજી શકાય છે:

Company	Employees
Cohesity	6,000
Axtria	3,704
Phenom	2,058
o9 Solutions	2,500
Icertis	2,366
Innovaccer	1,645
ShipBob	1,500
CommerceIQ	425

સ્ટાર્ટઅપ વિઝાની જરૂરિયાત પર ચર્ચા: આ અહેવાલ અમેરિકામાં ચાલી રહેલી ઇમિગ્રેશન પોલિસી અને H-1B વિઝા (Visa) ની ચર્ચાઓ વચ્ચે ખૂબ જ પ્રાસંગિક છે. હાલમાં અમેરિકા પાસે કોઈ ચોક્કસ ‘સ્ટાર્ટઅપ વિઝા’ નથી, જેના કારણે વિદેશી સાહસિકો માટે ત્યાં નવી કંપની સ્થાપવી કાયદાકીય રીતે મુશ્કેલ બને છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો અમેરિકાએ ટેકનોલોજીકલ ક્ષેત્રે પોતાનું વર્ચસ્વ જાળવી રાખવું હોય તો આ નિયમો સરળ કરવા પડશે. આ અહેવાલ સાબિત કરે છે કે ભારતીય અમેરિકનો માત્ર ટેકનોલોજીની દુનિયામાં ભાગીદાર નથી, પરંતુ તેઓ તેના અસલી લીડર (Leader) છે.