ઓઈલ અને ગેસ ફિલ્ડની ભીષણ આગ બુઝાવવા માટે કેમ કરવામાં આવે છે વિસ્ફોટ?

Oil Field Firefighting | ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે વધતા જતા સંઘર્ષમાં હવે તેલ અને ગેસના (Oil and Gas) મહત્વના માળખાઓ નિશાના પર છે. તાજેતરમાં ઈરાનના સાઉથ પાર્સ ગેસ ફિલ્ડ અને કતારના રાસ લફાન ટર્મિનલ પર થયેલા હુમલાઓએ વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં ફફડાટ ફેલાવ્યો છે. મિસાઈલ કે ડ્રોન હુમલાથી લાગેલી આ ભીષણ આગને કાબૂમાં લેવી એ સામાન્ય આગ બુઝાવવા કરતા અનેકગણી જટિલ એન્જિનિયરિંગ પ્રક્રિયા (Engineering Operation) છે.

શા માટે આગ બુઝાવવા માટે બ્લાસ્ટ (Explosion) કરવામાં આવે છે? જ્યારે તેલના કુવામાં ભીષણ આગ લાગે છે, ત્યારે તેને બુઝાવવા માટે ડાયનામાઈટ (Dynamite) નો ઉપયોગ કરીને વિસ્ફોટ કરવામાં આવે છે. આ સાંભળવામાં અજીબ લાગે પણ તેની પાછળ વિજ્ઞાન છે:

ઓક્સિજનનો નાશ: મોટો વિસ્ફોટ આગની આસપાસના તમામ ઓક્સિજનને (Oxygen) ક્ષણભર માટે ખેંચી લે છે. ઓક્સિજન વગર આગ ટકી શકતી નથી અને તે તરત જ શાંત થઈ જાય છે.

પ્રેશર કટ-ઓફ: વિસ્ફોટથી પેદા થતી હવાનો ધક્કો સળગતા ઈંધણને કુવાના મુખથી અલગ કરી દે છે, જે આગની સાંકળ તોડવામાં મદદ કરે છે.

આગ બુઝાવવાના અન્ય મહત્વના તબક્કા

કેપિંગ ડિવાઈસ (Capping Device): એન્જિનિયરો ક્ષતિગ્રસ્ત કુવા પર એક ખાસ ‘કેપિંગ ડિવાઈસ’ લગાવે છે જે તેલ કે ગેસના અનિયંત્રિત પ્રવાહને રોકે છે.

ડ્રિલિંગ મડ ઇન્જેક્શન: ભારે ડ્રિલિંગ માટી (Drilling Mud) ને કુવામાં ઇન્જેક્ટ કરીને અંદરના દબાણને (Pressure) કાબૂમાં લેવામાં આવે છે.

સિસ્ટમ શટડાઉન: આધુનિક ગેસ સુવિધાઓ એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે, તેથી એક હિસ્સાની આગ આખા નેટવર્કને તબાહ ન કરે તે માટે આખી સિસ્ટમ બંધ કરવી પડે છે.

વૈશ્વિક ઉર્જા સુરક્ષા પર ખતરો હોર્મુઝની ખાડીમાં (Strait of Hormuz) નાકાબંધી અને તેલ રિફાઈનરીઓ પર સતત હુમલાને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યા છે. આ પ્રકારની આગ બુઝાવવામાં થતો વિલંબ વિશ્વની ઉર્જા સુરક્ષા માટે મોટું જોખમ ઉભું કરી શકે છે.