Study in Canada: Why Indian students are looking beyond their former favourite
Canada Indian Students | એક સમય એવો હતો જ્યારે ભારતમાં વિદેશ જઈને અભ્યાસ (Study Abroad) કરવાની વાત આવતી ત્યારે દરેકના મોઢે એક જ દેશનું નામ સંભળાતું – કેનેડા (Canada). હજારો ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે કેનેડા ગ્લોબલ ડિગ્રી, અમેરિકા (US) કરતા સસ્તી ટ્યુશન ફી, અભ્યાસ પછી કામ કરવાની ઉત્તમ તકો અને સૌથી મહત્વનું એટલે કે પરમેનન્ટ રેસિડન્સી (PR) મેળવવાનો એક સરળ રસ્તો હતો.
મેટ્રો સિટીઝથી લઈને નાના ગામડાઓ સુધી, “કેનેડા જવું છે” એ એક સામાન્ય સપનું બની ગયું હતું. પરંતુ આજે એ સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. ભલે કેનેડા ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ (International Students) નું સ્વાગત કરી રહ્યું હોય, પણ ભારતીય પરિવારો હવે ઉત્સાહ બતાવવાને બદલે ખૂબ જ સાવધાનીપૂર્વક નિર્ણયો લઈ રહ્યા છે.
કેનેડાની નવી અપીલ અને વાસ્તવિકતા ગયા મહિને 22 જૂનના રોજ ભારતમાં કેનેડાના હાઈ કમિશનર (Canada High Commissioner) ક્રિસ કૂટરે (Chris Cooter) વિદ્યાર્થીઓનો ભય દૂર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે કેનેડાએ ભારતીયો માટે પોતાના દરવાજા બંધ નથી કર્યા. ANI સાથેની વાતચીતમાં કૂટરે જણાવ્યું કે, “ભારતમાં એવી ખોટી માન્યતા (Misperception) ઊભી થઈ છે કે કેનેડા ઇમિગ્રેશન સિસ્ટમ બદલીને પોતાના દરવાજા બંધ કરી રહ્યું છે, પણ એવું બિલકુલ નથી.”
તેમણે સ્વીકાર્યું કે આવાસની અછત (Housing Shortage) અને કેટલીક નબળી કોલેજો પર લગામ લગાવવા માટે કેનેડા (Canada )એ સ્ટુડન્ટ કેપ (Cap) એટલે કે મર્યાદા નક્કી કરવી પડી હતી. પરંતુ હવે એ બધું જ બરાબર કરી દેવાયું છે. હાલમાં કેનેડા 400,000 થી વધુ ઇન્ટરનેશનલ સ્ટુડન્ટ્સ હોસ્ટ કરી રહ્યું છે, જે EU, UK અને ઓસ્ટ્રેલિયા (Australia) ના કુલ વિદ્યાર્થીઓ કરતા પણ વધારે છે.
પ્રથમ પસંદગીમાંથી માત્ર એક વિકલ્પ બન્યો ભલે કેનેડા પોતાને બેસ્ટ ગણાવી રહ્યું હોય, પરંતુ સત્તાવાર આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ હવે અન્ય વિકલ્પો તરફ વળ્યા છે. ગ્લોબલ ક્લાસરૂમ (Global Classroom) હવે મોટો થઈ ગયો છે. વિદ્યાર્થીઓ પાસે હવે જર્મની (Germany), આયર્લેન્ડ (Ireland), ન્યુઝીલેન્ડ (New Zealand), યુકે (UK) અને અન્ય યુરોપિયન દેશોના આકર્ષક વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે.
કેનેડાના ઓડિટર જનરલે સંસદમાં રજૂ કરેલા રિપોર્ટ મુજબ, સપ્ટેમ્બર 2025 માં આવનારા કુલ ઇન્ટરનેશનલ સ્ટુડન્ટ્સમાં ભારતીયોનો હિસ્સો માત્ર 8.1% જ રહી ગયો હતો, જે વર્ષ 2023 માં 51.6% જેટલો જંગી હતો. ભારત સરકારના શિક્ષણ મંત્રાલય (Union Education Ministry) ના આંકડા પણ આ વાતની પુષ્ટિ કરે છે. વર્ષ 2023 માં જ્યાં 2,33,532 વિદ્યાર્થીઓ કેનેડા ગયા હતા, તે સંખ્યા વર્ષ 2024 માં 41% ઘટીને માત્ર 1,37,608 થઈ ગઈ હતી.
વિદ્યાર્થીઓ પાછા કેમ હટી રહ્યા છે? આ ઘટાડો અચાનક નથી થયો. તેની પાછળ વિઝા નિયમોમાં કડકાઈ, મોંઘવારી અને વર્ષ 2023 માં બંને દેશો વચ્ચે સર્જાયેલી રાજદ્વારી કટોકટી (Diplomatic Crisis) જેવા મુખ્ય કારણો જવાબદાર છે. વર્ષ 2024 ની શરૂઆતમાં કેનેડાએ અંડરગ્રેજ્યુએટ અને ડિપ્લોમા પ્રોગ્રામ માટે વાર્ષિક માત્ર 350,000 સ્ટડી પરમિટ આપવાની મર્યાદા સેટ કરી દીધી. આનાથી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓમાં એવો મેસેજ ગયો કે એડમિશન મેળવવું હવે ખૂબ જ મુશ્કેલ છે.
આ સાથે જ કેનેડાના મોટા શહેરોમાં ઘરના ભાડા (Rent Prices) આસમાને પહોંચી ગયા, સ્ટડી પરમિટ માટેના ફાઇનાન્સિયલ ટાર્ગેટ કડક કરાયા અને પાર્ટ-ટાઇમ જોબ (Part-time job) મેળવવી પણ લોઢાના ચણા ચાવવા જેવી બની ગઈ. આ તમામ પરિબળોએ કેનેડામાં ભણવાનો કુલ ખર્ચ (Cost of Studying) અસહ્ય વધારી દીધો.
નીતિગત ફેરફાર, કામચલાઉ મંદી નથી તાજેતરમાં કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ (Mark Carney) પણ સ્વીકાર્યું છે કે કેનેડામાં ઇન્ટરનેશનલ સ્ટુડન્ટ્સના આગમનમાં 60% નો જંગી ઘટાડો થયો છે. તેમણે જણાવ્યું કે કેનેડાએ ઇમિગ્રેશન પર ફરી નિયંત્રણ મેળવી લીધું છે અને હવે તેઓ એક સસ્ટેનેબલ સિસ્ટમ બનાવી રહ્યા છે.
IRCC ના રિપોર્ટ મુજબ, જાન્યુઆરીથી ઓક્ટોબર 2025 વચ્ચે ગત વર્ષની સરખામણીએ 1.5 લાખ ઓછા વિદ્યાર્થીઓ કેનેડા આવ્યા હતા. ઓગસ્ટ 2025 માં જ્યાં 45,000 સ્ટડી પરમિટ ઈશ્યુ થઈ હતી (જે અગાઉ 80,000 હતી), ત્યાં ઓક્ટોબર આવતા સુધીમાં આ નવો આંકડો ઘટીને માત્ર 3,000 ની આસપાસ પહોંચી ગયો હતો.
વિદ્યાર્થીઓના કડવા સવાલો હવે સમય બદલાયો છે. ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માત્ર જૂની નામના કે મિત્રોના કહેવા પર કેનેડાની ટિકિટ બુક નથી કરાવી રહ્યા. તેઓ હવે વાસ્તવિક પ્રશ્નો પૂછી રહ્યા છે: શું વિઝા સરળતાથી મળશે? શું મોંઘા ભાડાં પરવડશે? શું પાર્ટ-ટાઇમ કામ મળશે ખરું? અને સૌથી મોટો પ્રશ્ન કે શું ભણ્યા પછી વર્ક પરમિટ (Post-study work) અને PR મળશે?
કેનેડા આજે પણ વર્લ્ડ-ક્લાસ એજ્યુકેશન (World-class education) આપે છે તેમાં કોઈ શંકા નથી. પરંતુ જે અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓએ તેને ભારતીયોનો ફેવરિટ દેશ બનાવ્યો હતો, તે હવે રહી નથી. પરિણામે, કેનેડા ભલે આજે જોરશોરથી કહી રહ્યું હોય કે “આવો”, પણ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓનો એક જ મક્કમ જવાબ છે: “અમે વિચારીને કહીશું!”