નવી દિલ્હી: ભારતમાં મોબાઈલ ઇન્ટરનેટના ભાવ ચીન (China) અને પાકિસ્તાન (Pakistan) જેવા પાડોશી દેશોની સરખામણીએ ઘણા ઓછા છે. ભલે ટેલિકોમ કંપનીઓ સમયાંતરે રિચાર્જ પ્લાન (Recharge plans) મોંઘા કરે, તેમ છતાં ભારતની ઇન્ટરનેટ સેવાઓ વિશ્વના અનેક દેશો કરતા કિફાયતી છે. તાજેતરમાં કેન્દ્ર સરકારે આ સસ્તા ડેટા પાછળના વાસ્તવિક કારણો સ્પષ્ટ કર્યા છે.
સરકારની નીતિઓ અને TRAI ના નિયમોની કમાલ
સંચાર રાજ્ય મંત્રી પેમ્માસાની ચંદ્રા શેખરે (Pemmasani Chandra Sekhar) 18 ડિસેમ્બર 2025 ના રોજ રાજ્યસભામાં એક લેખિત જવાબમાં જણાવ્યું હતું કે, ભારતમાં સસ્તા મોબાઈલ ડેટાનું સૌથી મોટું કારણ સરકારની મજબૂત નીતિઓ અને ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (TRAI) ના નિયમો છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે, દેશની ટેલિકોમ પોલિસી (Telecom Policy) અને ટ્રાઈના રેગ્યુલેશનને કારણે કંપનીઓ વચ્ચે તંદુરસ્ત સ્પર્ધા (Competition) જળવાઈ રહે છે. આ સ્પર્ધાનો સીધો ફાયદો ગ્રાહકોને ઓછા ભાવે કોલ અને ડેટા સર્વિસ (Data Services) તરીકે મળે છે.
વૈશ્વિક સ્તરે ભારત સૌથી સસ્તું
આંતરરાષ્ટ્રીય ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિયન (ITU) ના 2024 ના આંકડાઓ ટાંકીને મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, મોબાઈલ સેવાઓની કિંમતના મામલે ભારત વિશ્વના સૌથી સસ્તા દેશોમાં ગણાય છે. અનેક ગ્લોબલ રિપોર્ટ્સ પણ પુષ્ટિ કરે છે કે ભારતમાં ડેટા અને કોલ દર વિકસિત દેશો કરતા પણ ઘણા ઓછા છે.
કેવી રીતે થાય છે ભાવોનું નિયંત્રણ? (Regulatory Mechanism)
-
સ્વતંત્ર સંસ્થા: TRAI એક્ટ 1997 હેઠળ ટ્રાઈ એક સ્વતંત્ર સંસ્થા તરીકે ટેલિકોમ સેક્ટરને સંતુલિત રાખે છે.
-
માર્કેટ ફોર્સિસ: હાલમાં મોટાભાગની ટેલિકોમ સેવાઓના ભાવ બજારની શક્તિઓ (Market Forces) પર નિર્ભર છે, એટલે કે કંપનીઓ જાતે પ્લાન નક્કી કરી શકે છે.
-
ગ્રાહક હિત: નેશનલ રોમિંગ (National Roaming), મોબાઈલ નંબર પોર્ટેબિલિટી (MNP) અને ગ્રામીણ ફિક્સ્ડ લાઇન જેવી સેવાઓ પર ટ્રાઈનું નિયંત્રણ રહે છે જેથી ગ્રાહકો પર બોજ ન વધે.
ભારત બનશે ગ્લોબલ ડેટા હબ (Global Data Hub)
સરકારનું માનવું છે કે સસ્તો મોબાઈલ ડેટા અને બ્રોડબેન્ડ (Broadband) ભારતને આગામી 4-5 વર્ષોમાં વૈશ્વિક ડેટા હબ તરીકે ઉભારી શકે છે. આ ડિજિટલ ક્રાંતિથી દેશની ડિજિટલ ઇકોનોમી (Digital Economy) ને ભારે વેગ મળશે અને લાખો લોકો સુધી ડિજિટલ સેવાઓ સરળતાથી પહોંચી શકશે.