ટેલિગ્રામ બેન: NEET પરીક્ષામાં પેપર લીક રોકવા ટેલિગ્રામ બ્લોક કરાયું, પણ વોટ્સએપ કેમ નહીં? જાણો મોટું કારણ

નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (NTA) અને આઈટી મંત્રાલયે રી-નીટ (Re-NEET) પરીક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને ટેલિગ્રામ એપ્લિકેશનને ભારતમાં 22 જૂન સુધી બ્લોક કરી દીધી છે. આ કડક નિર્ણય બાદ સોશિયલ મીડિયા પર એ સવાલ ઉઠી રહ્યો છે કે માત્ર ટેલિગ્રામ પર જ કેમ એક્શન લેવાયું, અને વોટ્સએપ (WhatsApp) જેવા અન્ય લોકપ્રિય પ્લેટફોર્મ સામે આવી કોઈ કાર્યવાહી કેમ કરવામાં ન આવી?

જો ટેલિગ્રામ અને વોટ્સએપની સરખામણી કરવામાં આવે તો બંને વચ્ચે મોટો તફાવત માસ બ્રોડકાસ્ટિંગ (Mass broadcasting) એટલે કે મોટા પાયે મેસેજ ફોરવર્ડ કરવાનો છે. ટેલિગ્રામ પર પબ્લિક ચેનલો (Public channels) બનાવી શકાય છે, જેમાં એકસાથે હજારો કે લાખો લોકો જોડાઈ શકે છે. તેની સામે વોટ્સએપ મુખ્યત્વે ગ્રૂપ-બેઝ્ડ (Group-based) પ્લેટફોર્મ છે, જ્યાં સભ્યોની સંખ્યા મર્યાદિત હોય છે. ભૂતકાળમાં પણ અનેક પેપર લીક (Paper leak) મામલામાં તપાસ એજન્સીઓએ ટેલિગ્રામ ચેનલોના ઉપયોગ તરફ ઈશારો કર્યો હતો. હાલમાં પણ ટેલિગ્રામ પર અનેક ફેક ચેનલો સક્રિય હતી, જે રી-નીટ પ્રશ્નપત્ર લીક થવાની નકલી અફવાઓ ફેલાવી રહી હતી.

આ સિવાય ટેલિગ્રામનું એક ખાસ ફીચર ‘બેકડેટ એડિટિંગ’ (Backdate editing) પણ ફેક ન્યૂઝ (Fake news) ફેલાવવાનું મોટું હથિયાર બન્યું છે. આ ટેકનિકનો દુરુપયોગ કરીને છેતરપિંડી કરનારા તત્વો પરીક્ષા પૂરી થયા પછી જૂના મેસેજને એડિટ કરી નાખે છે અને એવું દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરે છે કે જાણે પેપર પરીક્ષા પહેલા જ લીક થઈ ગયું હતું. વોટ્સએપમાં હાલ આ પ્રકારનું કોઈ ફીચર ઉપલબ્ધ નથી.

સરકારી એજન્સીઓ સાથે સહયોગની બાબતમાં પણ વોટ્સએપ વધુ એક્ટિવ (Active) માનવામાં આવે છે. વોટ્સએપ પાસે કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ અને સરકારી વિનંતીઓ માટે એક સમર્પિત ટીમ (Dedicated team) છે, જે ફરિયાદો પર તાત્કાલિક એક્શન લે છે. જ્યારે ટેલિગ્રામ પાસે આવી કોઈ સ્પષ્ટ સરકારી સમન્વય વ્યવસ્થા નથી. આ જ કારણોસર રી-નીટ પરીક્ષા સંબંધિત ભ્રામક માહિતી અને સંભવિત દુષ્પ્રચારને રોકવા માટે માત્ર ટેલિગ્રામ પર જ આ વિશેષ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.