Oxford University Apology Shivaji Maharaj | ઐતિહાસિક તથ્યોની છેડછાડ અને વાંધાજનક લખાણના બે દાયકા જૂના વિવાદમાં આખરે ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ (Oxford University Press – OUP) એ નમતું જોખ્યું છે. અમેરિકન લેખક જેમ્સ લેન (James Laine) દ્વારા લખાયેલા પુસ્તકમાં છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ (Chhatrapati Shivaji Maharaj) વિશે કરાયેલી અપ્રમાણિત ટિપ્પણીઓ બદલ સંસ્થાએ જાહેર નોટિસ (Public Notice) દ્વારા માફી માંગી છે.
શું હતો સમગ્ર વિવાદ? (What was the Controversy?)
વર્ષ 2003માં OUP દ્વારા ‘શિવાજી: હિન્દુ કિંગ ઇન ઇસ્લામિક ઇન્ડિયા’ (Shivaji: Hindu King in Islamic India) નામનું પુસ્તક પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ પુસ્તકના લેખક અમેરિકાના જેમ્સ લેન હતા.
વાંધાજનક લખાણ: પુસ્તકના પેજ નંબર 31, 33, 34 અને 93 પર શિવાજી મહારાજના પરિવાર અને જીવન વિશે પાયાવિહોણી ટિપ્પણીઓ કરવામાં આવી હતી.
ભારે વિરોધ: જાન્યુઆરી 2004માં આ પુસ્તક વિરુદ્ધ મહારાષ્ટ્રમાં ભારે વિરોધ થયો હતો અને પુણેની ‘ભંડારકર ઓરિએન્ટલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’ (BORI) માં તોડફોડ પણ થઈ હતી.
હાઈકોર્ટના હસ્તક્ષેપ બાદ માફીનામું
બોમ્બે હાઈકોર્ટ (Bombay High Court) ની કોલ્હાપુર બેન્ચમાં ચાલી રહેલા કેસના આદેશ બાદ, OUP ઈન્ડિયાએ અખબારોમાં માફીનામું પ્રસિદ્ધ કર્યું છે. સંસ્થાએ સ્વીકાર્યું છે કે:
“પુસ્તકમાં આપવામાં આવેલા કેટલાક નિવેદનો અપ્રમાણિત (Unverified) હતા. આ લખાણ દ્વારા છત્રપતિ ઉદયનરાજે ભોંસલે અને જનતાની લાગણી દુભાઈ છે તે બદલ અમે દિલગીરી વ્યક્ત કરીએ છીએ.”
સત્ય અને ઇતિહાસની જીત
આ માફીનામાને મહારાષ્ટ્રમાં શિવાજી મહારાજના સન્માન અને સાચા ઇતિહાસની જીત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. અગાઉ મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા આ પુસ્તક પર પ્રતિબંધ (Ban) પણ મૂકવામાં આવ્યો હતો. લાંબી કાનૂની લડાઈ (Legal Battle) બાદ વૈશ્વિક સ્તરે નામી એવી આ સંસ્થાએ પોતાની ભૂલ સ્વીકારી છે.
OUPના પૂર્વ મેનેજિંગ ડિરેક્ટર સૈયદ મંજાર ખાન વતી આ માફી માંગવામાં આવી છે, જેણે વર્ષોથી ચાલી રહેલા આ વિવાદનો અંત આણ્યો છે.