Intel Penalty | ભારતીય સ્પર્ધા પંચ (Competition Commission of India – CCI) એ ગુરુવારે દિગ્ગજ ટેક કંપની ઈન્ટેલ કોર્પોરેશન (Intel Corporation) પર ₹27.38 કરોડનો મસમોટો દંડ ફટકાર્યો છે. આ કાર્યવાહી માઈક્રોપ્રોસેસર માર્કેટમાં પોતાની મજબૂત સ્થિતિનો દુરુપયોગ કરવા અને ભારત માટે અલગ વોરંટી પોલિસી (Warranty Policy) રાખવા બદલ કરવામાં આવી છે. સીસીઆઈએ (CCI) જણાવ્યું કે ઈન્ટેલે કોમ્પિટિશન એક્ટની કલમ 4નું ઉલ્લંઘન કર્યું છે, જે બજારમાં ગેરવાજબી વર્તણૂકને રોકે છે.
શું હતો સમગ્ર વિવાદ? (The Core Dispute)
આ કેસની શરૂઆત વર્ષ 2016માં થઈ હતી જ્યારે ઈન્ટેલે તેની ‘બોક્સડ માઈક્રો પ્રોસેસર્સ’ (Boxed Micro Processors – BMPs) માટેની વોરંટી પોલિસીમાં ફેરફાર કર્યો હતો. નવી પોલિસી મુજબ, જો કોઈ ભારતીય ગ્રાહકે ઈન્ટેલનું પ્રોસેસર ભારતના અધિકૃત ડિસ્ટ્રીબ્યુટર (Authorised Indian Distributor) સિવાય અન્ય કોઈ જગ્યાએથી એટલે કે વિદેશથી ખરીદ્યું હોય, તો તેને ભારતમાં વોરંટી સુવિધા મળતી ન હતી. આનો અર્થ એ થયો કે જો કોઈ વ્યક્તિએ અમેરિકા કે અન્ય દેશમાંથી પ્રોસેસર ખરીદ્યું હોય, તો તેણે વોરંટી માટે તે જ દેશમાં પાછા જવું પડતું હતું.
સીસીઆઈએ (CCI) તપાસમાં જાણ્યું કે ઈન્ટેલની આ પોલિસી માત્ર ભારત માટે જ હતી, જ્યારે ચીન અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોમાં આવી કોઈ પાબંદી નહોતી. ત્યાં ગ્રાહકો વિશ્વમાં ગમે ત્યાંથી ખરીદેલા પ્રોસેસર પર વોરંટી મેળવી શકતા હતા.
પંચે આ પોલિસીને ‘મનસ્વી અને ભેદભાવભરી’ (Arbitrary and Discriminatory) ગણાવી હતી. પંચના મતે, આ પોલિસીથી ભારતીય ગ્રાહકોના અધિકારોનું હનન થતું હતું અને પેરેલલ ઈમ્પોર્ટ (Parallel Import) એટલે કે અન્ય દેશોમાંથી સસ્તા ભાવે માલ મંગાવતા વેપારીઓને નુકસાન થતું હતું.
ઈન્ટેલની આ ભેદભાવભરી પોલિસી લગભગ 8 વર્ષ સુધી અમલમાં રહી હતી. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને સીસીઆઈએ (CCI) શરૂઆતમાં ઈન્ટેલના સરેરાશ ટર્નઓવરના 8% જેટલો દંડ નક્કી કર્યો હતો.
જોકે, ઈન્ટેલે એપ્રિલ 2024થી આ વિવાદાસ્પદ પોલિસી પાછી ખેંચી લીધી હોવાથી, સીસીઆઈએ નરમ વલણ અપનાવીને દંડની રકમ ઘટાડીને ₹27.38 કરોડ કરી છે. આ સાથે જ પંચે ઈન્ટેલને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ આ પોલિસી પાછી ખેંચી હોવાની માહિતી જાહેર જનતા સુધી પહોંચાડે અને તે અંગેનો રિપોર્ટ જમા કરાવે.
આ ચુકાદો ભારતીય બજારમાં મોટી ટેક કંપનીઓની મનમાની રોકવા અને ગ્રાહકોને વૈશ્વિક સ્તરની સુવિધાઓ મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.