વિદેશ અભ્યાસના ક્રેઝમાં ઘટાડો: કડક વિઝા નિયમો અને વૈશ્વિક અસ્થિરતાને કારણે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓએ પ્લાન બદલ્યા

ભારતીય વિદ્યાર્થીઓમાં વર્ષોથી રહેલો વિદેશમાં અભ્યાસ (Study Abroad) કરવાનો ઉત્સાહ હવે ઓસરી રહ્યો હોય તેવું જણાય છે. અમેરિકા (United States) માં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળ હેઠળની કડક વિઝા નીતિઓ (Visa Policies), યુકે (UK), કેનેડા (Canada) અને ઓસ્ટ્રેલિયા (Australia) માં ઇમિગ્રેશનના કડક નિયમો તેમજ પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધના તણાવને કારણે ઘણા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓએ તેમના પ્લાન હાલ પૂરતા મોકૂફ રાખ્યા છે.

શિક્ષણ સલાહકારોના (Education Consultants) મતે, તાજેતરના મહિનાઓમાં મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓએ વિદેશી યુનિવર્સિટીઓમાં પ્રવેશ લેવાનું ટાળ્યું છે. સરકારી આંકડાઓ મુજબ, અભ્યાસ માટે વિદેશ જતા ભારતીયોની સંખ્યા 2023 માં 908,000 હતી, જે 2025 માં ઘટીને 626,000 થઈ ગઈ છે. આ એક ખૂબ જ મોટો ઘટાડો સૂચવે છે. અમેરિકાના સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટના ડેટા અનુસાર, જૂન અને જુલાઈ 2025 વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થી વિઝામાં 62% નો ઘટાડો નોંધાયો છે.

વિદ્યાર્થીઓ કેમ પાછા પાની કરી રહ્યા છે? આ ઘટાડા પાછળ અનેક પરિબળો જવાબદાર છે. કડક વિઝા નિયમો ઉપરાંત, ફ્રેશ ગ્રેજ્યુએટ્સ માટે વિદેશમાં નબળો જોબ માર્કેટ (Job Market), કરન્સીમાં થતા ફેરફારો અને મોંઘું શિક્ષણ મુખ્ય કારણો છે. ખાસ કરીને પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશન (Postgraduate) કરવા ઈચ્છતા પ્રોફેશનલ્સ હવે એક કે બે વર્ષ રાહ જોવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે જેથી સ્થિતિ સામાન્ય થાય. યુએઈ (UAE) જેવા દેશોમાં સુરક્ષાની સ્થિતિને કારણે ત્યાં જનારા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં પણ હંગામી ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.

ભારત બની રહ્યું છે પ્રથમ પસંદગી નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હવે ભારત (India) માત્ર બેકઅપ ઓપ્શન નથી રહ્યો, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓ તેને પ્રથમ પસંદગી તરીકે જોઈ રહ્યા છે. આઈઆઈટી (IIT) અને અન્ય મજબૂત સ્થાનિક સંસ્થાઓ તરફ રુચિ વધી રહી છે. આ ઉપરાંત, સાઉધમ્પ્ટન અને ડીકિન જેવી જાણીતી ગ્લોબલ યુનિવર્સિટીઓએ ભારતમાં જ પોતાના કેમ્પસ શરૂ કર્યા છે, જેનાથી વિદ્યાર્થીઓને ઘરઆંગણે આંતરરાષ્ટ્રીય શિક્ષણ મળી રહ્યું છે.

નવા ડેસ્ટિનેશન તરફ આકર્ષણ પરંપરાગત દેશોના બદલે હવે વિદ્યાર્થીઓ જર્મની (Germany), આયર્લેન્ડ (Ireland), સ્પેન (Spain) અને ઈટાલી (Italy) જેવા દેશો તરફ વળી રહ્યા છે જ્યાં વિઝા પ્રક્રિયા અને ખર્ચ થોડો સાનુકૂળ છે. ટૂંકમાં, 2026 માં આંતરરાષ્ટ્રીય શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં મોટું પરિવર્તન (Recalibration) જોવા મળી રહ્યું છે, જ્યાં વાલીઓ અને વિદ્યાર્થીઓ કારકિર્દીના પરિણામો અને ખર્ચનું ગંભીરતાથી મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે.