UNHRCમાં ઈરાન વિરુદ્ધના પ્રસ્તાવ પર ભારતે આપ્યો ‘NO’ વોટ, પશ્ચિમી દેશોની રણનીતિ નિષ્ફળ!

India Support to Iran at UNHRC | સંયુક્ત રાષ્ટ્ર માનવાધિકાર પરિષદ (UNHRC) ના 39મા વિશેષ સત્રમાં વૈશ્વિક સ્તરે એક મોટી ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) ઉથલપાથલ જોવા મળી છે. ઈરાનમાં ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનો અને માનવાધિકાર (Human Rights) ના મુદ્દે અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશો દ્વારા લાવવામાં આવેલા નિંદા પ્રસ્તાવનો ભારતે સખત વિરોધ કર્યો છે. ભારતે આ વખતે માત્ર પ્રસ્તાવથી અંતર જ નથી જાળવ્યું, પરંતુ તેની વિરુદ્ધમાં મતદાન કરીને વોશિંગ્ટન અને બ્રસેલ્સને આશ્ચર્યમાં મૂકી દીધા છે.

શું હતો વિવાદ અને મતદાનની સ્થિતિ?

આ મતદાન પ્રસ્તાવ સંખ્યા A/HRC/S-39/L.1 પર યોજાયું હતું. જેનો મુખ્ય હેતુ ઈરાન સરકાર દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શનો પર કરવામાં આવેલી કથિત કાર્યવાહીની આંતરરાષ્ટ્રીય તપાસ (International Investigation) કરાવવાનો હતો. UN હાઈ કમિશનર વોલ્કર તુર્કે આને ‘ક્રૂર દમન’ ગણાવ્યું હતું.

મતદાન દરમિયાન વિશ્વ બે ભાગમાં વહેંચાયેલું જોવા મળ્યું:

પક્ષમાં (YES): ફ્રાન્સ, જર્મની, જાપાન, યુકે અને દક્ષિણ કોરિયા સહિત 25 દેશો.

વિરોધમાં (NO): ભારત, ચીન, પાકિસ્તાન, ઇન્ડોનેશિયા અને વિયેતનામ સહિત 07 દેશો.

તટસ્થ (ABSTAIN): બ્રાઝિલ, દક્ષિણ આફ્રિકા અને બાંગ્લાદેશ સહિત 14 દેશો.

ભારતના ‘ના’ પાછળના 4 વ્યૂહાત્મક કારણો

ભારત સામાન્ય રીતે આવા વિવાદોમાં તટસ્થ રહેતું હોય છે, પરંતુ આ વખતે ‘NO’ વોટ પાછળ મજબૂત વ્યૂહરચના (Strategy) કામ કરી રહી છે:

સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિ: ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેની વિદેશ નીતિ (Foreign Policy) કોઈ પણ પશ્ચિમી દબાણને આધીન નથી.

ચાબહાર પોર્ટનું મહત્વ: ઈરાન સાથેના ભારતના ઐતિહાસિક સંબંધો અને ચાબહાર પોર્ટ (Chabahar Port) જેવી મહત્વની પરિયોજનાઓ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અનિવાર્ય છે.

આંતરિક બાબતોમાં દખલનો વિરોધ: ભારત માને છે કે માનવાધિકારના બહાને કોઈ પણ દેશની આંતરિક બાબતોમાં વિદેશી તપાસ સ્વીકારી શકાય નહીં.

દુર્લભ એકતા: આ મંચ પર ભારત, ચીન અને પાકિસ્તાન એક જ પક્ષમાં ઉભા રહ્યા, જે વૈશ્વિક રાજકારણ (Global Politics) ની દુર્લભ ઘટના છે.

મોતનો આંકડો અને વૈશ્વિક પ્રતિક્રિયા

ઈરાનમાં હિંસામાં જાનહાનિના આંકડાઓને લઈને વિરોધાભાસ છે. ઈરાન સરકારે 3,000 મોતોની કબૂલાત કરી છે, જ્યારે માનવાધિકાર સંગઠન HRANA મુજબ આ આંકડો 4,519 થી વધુ હોઈ શકે છે. જોકે, બહુમતીને કારણે પ્રસ્તાવ પસાર થઈ ગયો છે, પરંતુ ભારત જેવા શક્તિશાળી લોકશાહી દેશના વિરોધને કારણે પશ્ચિમી દેશોની ‘નૈતિક જીત’ નબળી પડી છે. ભારત હવે ગ્લોબલ સાઉથ (Global South) ના નેતા તરીકે ઉભરી રહ્યું છે, જે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો અને મિત્ર દેશો માટે મક્કમતાથી ઉભું રહે છે.