તાજેતરમાં દક્ષિણ અમેરિકાથી નીકળેલા એક ક્રૂઝ શિપ (Cruise Ship) પર હંતાવાયરસ (Hantavirus) ના સંક્રમણની ઘટનાએ સમગ્ર વિશ્વમાં ચિંતા જગાવી છે. MV Hondius નામની આ શિપમાં સવાર મુસાફરો હવે વિશ્વના 12 થી વધુ દેશોમાં પહોંચી ગયા છે, જેના કારણે આરોગ્ય તંત્ર દોડતું થયું છે.
આ વાયરસ સામાન્ય રીતે ઉંદર (Rodents) દ્વારા ફેલાય છે, પરંતુ આ વખતે મળેલો એન્ડીઝ સ્ટ્રેન (Andes Strain) માનવ-થી-માનવ (Human-to-Human Transmission) સંક્રમણ ફેલાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જે તેને અત્યંત જોખમી બનાવે છે.
કેવી રીતે શરૂ થઈ આ આખી ઘટના?
એપ્રિલ મહિનામાં આર્જેન્ટિનાના ઉશુઆઇયા (Ushuaia) બંદરથી MV Hondius નામની શિપ રવાના થઈ હતી. આ શિપ પર 28 અલગ-અલગ દેશોના 150 જેટલા મુસાફરો અને ક્રૂ મેમ્બર્સ સવાર હતા. પ્રવાસ દરમિયાન બે ડચ (Dutch) પ્રવાસીઓ દક્ષિણ અમેરિકામાં પક્ષી નિરીક્ષણ (Bird Watching) માટે લેન્ડફિલ સાઇટ્સ પર ગયા હતા. ત્યાં તેઓ ઉંદરોના સંપર્કમાં આવ્યા અને હંતાવાયરસથી સંક્રમિત થયા. શિપ પર પરત ફર્યા બાદ આ વાયરસ અન્ય મુસાફરોમાં ફેલાવા લાગ્યો. અત્યાર સુધીમાં 5 કેસોની પુષ્ટિ થઈ છે, જેમાં કમનસીબે 3 લોકોના મોત નિપજ્યા છે.
12 દેશોમાં ફેલાયેલો ખતરો
24 એપ્રિલના રોજ આ શિપ સેન્ટ હેલેના (Saint Helena) ટાપુ પર રોકાઈ હતી, જ્યાં 29 મુસાફરો ઉતર્યા હતા. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આ ઉતરેલા મુસાફરોમાં એક મૃતદેહ પણ સામેલ હતો. તે સમયે કોઈને અંદાજ નહોતો કે આ જીવલેણ વાયરસ હોઈ શકે છે. આ 29 મુસાફરો હવે કેનેડા (Canada), અમેરિકા (USA), યુનાઇટેડ કિંગડમ (UK), નેધરલેન્ડ (Netherlands), સ્વીડન (Sweden), ડેનમાર્ક (Denmark), જર્મની (Germany), સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ (Switzerland), તુર્કી (Turkey), સિંગાપોર (Singapore), ન્યુઝીલેન્ડ (New Zealand) અને સેન્ટ કિટ્સ એન્ડ નેવિસ જેવા 12 દેશોમાં ફેલાઈ ગયા છે. આ તમામ દેશોની સરકારો હવે કોન્ટેક્ટ ટ્રેસિંગ (Contact Tracing) દ્વારા આ મુસાફરોને શોધી રહી છે જેથી સંભવિત મહામારી (Pandemic) રોકી શકાય.
શું છે આ એન્ડીઝ સ્ટ્રેન અને તે કેવી રીતે ફેલાય છે?
સામાન્ય રીતે હંતાવાયરસ ઉંદરના પેશાબ, લાળ કે મળના સંપર્કથી અથવા તે હવામાં ભળવાથી ફેલાય છે. જોકે, દક્ષિણ અમેરિકામાં જોવા મળતો એન્ડીઝ સ્ટ્રેન (Andes Strain) વધુ ખતરનાક છે કારણ કે તે માણસથી માણસમાં ફેલાઈ શકે છે. ચિલી (Chile) ના વૈજ્ઞાનિકોના મતે, આ વાયરસ ચેપી વ્યક્તિની લાળ અને નાકના પ્રવાહીમાં જોવા મળે છે.
- સંક્રમણની રીતો: ખાંસી, છીંક, કિસ (Kissing) કરવાથી કે એક જ ગ્લાસ/સ્ટ્રોથી પાણી પીવાથી આ વાયરસ ફેલાઈ શકે છે.
- જોખમ: અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે સેક્સ પાર્ટનર (Sex Partner) માં સંક્રમણનું જોખમ ઘરના અન્ય સભ્યો કરતા 10 ગણું વધારે હોય છે.
શું આ નવો કોવિડ (COVID-19) સાબિત થશે?
નિષ્ણાતોના મતે, ગભરાવાની જરૂર નથી. પ્રોફેસર પોલ હંટર અને પ્રોફેસર ફ્રાન્સ્વા બાલુ જેવા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હંતાવાયરસ કોવિડ જેટલો ઝડપથી ફેલાતો નથી. તે માત્ર ખૂબ જ નજીકના સંપર્ક (Close Contact) અને હાઈ વાયરલ લોડ (High Viral Load) હોય ત્યારે જ ફેલાય છે. અગાઉ 2020 માં આર્જેન્ટિનાના ચૂબુત (Chubut) પ્રાંતમાં પણ આવો જ પ્રકોપ જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ આઇસોલેશન (Isolation) અને કડક પગલાં દ્વારા તેને કાબૂમાં લેવામાં આવ્યો હતો. શરૂઆતમાં તેનો R નંબર (R-Number) 2.12 હતો, જે બાદમાં નિયંત્રણોને કારણે 1 થી નીચે આવી ગયો હતો.
સાવચેતી અને આગોતરા પગલાં
હાલમાં જે દેશોમાં આ મુસાફરો ગયા છે ત્યાં હાઈ એલર્ટ (High Alert) આપવામાં આવ્યું છે. શિપ હવે સ્પેનના કેનરી ટાપુઓ (Canary Islands) તરફ આગળ વધી રહી છે, તેથી સ્પેન અને ઇઝરાયેલ જેવા દેશો પણ સતર્ક છે. સામાન્ય જનતા માટે જોખમ ઓછું છે, પરંતુ જે લોકો પ્રવાસ કરીને આવ્યા છે અથવા બીમાર અનુભવે છે, તેમને તાત્કાલિક ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવા અને ક્વોરેન્ટાઇન (Quarantine) થવા સૂચના આપવામાં આવી છે.