Narendra Modi Government Decisions | પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વવાળી કેન્દ્ર સરકારે પોતાના કાર્યકાળના સફળ 12 વર્ષ પૂર્ણ કરી લીધા છે. 26 મે 2014 ના રોજ નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી (CM) પદથી દેશના પ્રધાનમંત્રી (PM) બન્યા હતા.
વર્ષ 2014 માં તેઓ ‘અચ્છે દિન’ ના મોટા વાયદા સાથે સત્તા પર આવ્યા હતા અને ત્યારબાદ વર્ષ 2020 માં તેમણે દેશને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ (Self-reliant India) નું નવું સૂત્ર આપ્યું હતું.
આ રીતે વર્ષ 2014 થી શરૂ થયેલી મોદી સરકારની આ સફર હવે વર્ષ 2026 ના મહત્ત્વપૂર્ણ પડાવ પર પહોંચી ચૂકી છે. આ 12 વર્ષના લાંબા કાર્યકાળે પીએમ મોદીને દેશ અને દુનિયામાં એક મજબૂત અને લોકપ્રિય નેતા તરીકે સ્થાપિત કર્યા છે.
આ સમયગાળા દરમિયાન તેમની એક એવી કડક છબી બની છે કે તેઓ દેશહિતમાં મોટા અને અઘરા નિર્ણયો લેવામાં ક્યારેય ખચકાતા નથી. મોદી સરકારે લીધેલા કેટલાક નિર્ણયોએ ન માત્ર દેશની દિશા બદલી નાખી પરંતુ વિરોધ પક્ષોથી લઈને વૈશ્વિક મંચો સુધી એક ભારે ચર્ચા જગાવી દીધી છે.
મોદી સરકારના આ 12 વર્ષ ભારતીય રાજનીતિ (Indian politics), અર્થતંત્ર, સમાજ અને વિદેશ નીતિની દ્રષ્ટિએ અત્યંત ઐતિહાસિક અને ઉથલપાથલથી ભરેલા રહ્યા છે. આ સમયગાળા દરમિયાન કાશ્મીરમાં અલગતાવાદને પોષતી કલમ 370 ના ખાતમાથી લઈને આતંકવાદ પર કડક નકેલ કસવા સુધીના અનેક સાહસિક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. અહીં મોદી સરકારના એવા 12 મોટા અને પ્રભાવશાળી નિર્ણયો પ્રસ્તુત છે, જેની દેશભરમાં સૌથી વધુ ચર્ચા થઈ છે:
1. જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી આર્ટિકલ 370 ની નાબૂદી
મોદી સરકારના બીજા કાર્યકાળની શરૂઆતમાં લેવાયેલો આ અત્યાર સુધીનો સૌથી સાહસિક રાજકીય નિર્ણય માનવામાં આવે છે. 5 ઓગસ્ટ 2019 ના રોજ સરકારે જમ્મુ-કાશ્મીરને વિશેષ દરજ્જો આપતી કલમ 370 (Article 370) ને સમાપ્ત કરી દીધી અને રાજ્યને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો (Union territories) – જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખમાં વિભાજિત કરીને એક નવો ઇતિહાસ રચ્યો હતો. આ નિર્ણયે ઘાટીની રાજનીતિ અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાને કાયમ માટે બદલી નાખી અને શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જીનું ‘એક દેશ, એક વિધાન’ નું સપનું સાકાર કર્યું.
2. મહિલાઓને સંસદ અને વિધાનસભામાં 33 ટકા અનામત
સંસદના વિશેષ સત્ર (Special session) દરમિયાન મોદી સરકારે દાયકાઓથી લટકેલા મહિલા અનામત બિલ (Women’s Reservation Bill) ને મંજૂરી આપીને નવો ઈતિહાસ રચ્યો હતો. આ નવા કાયદા હેઠળ લોકસભા (Lok Sabha) અને રાજ્યોની વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે 33 ટકા બેઠકો અનામત રાખવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. ભારતીય રાજનીતિમાં મહિલાઓની ભાગીદારી વધારવા માટે આ નિર્ણય એક મોટો માઇલસ્ટોન (Milestone) સાબિત થઈ રહ્યો છે.
3. નોટબંધીનો અચાનક લીધેલો ઐતિહાસિક નિર્ણય
8 નવેમ્બર 2016 ની એ રાત દેશનો કોઈ નાગરિક ભૂલી શકે તેમ નથી, જ્યારે પીએમ મોદીએ રાષ્ટ્રને સંબોધિત કરતા અચાનક દેશમાં 500 અને 1000 રૂપિયાની ચલણી નોટોને બંધ (Demonetisation) કરવાની જાહેરાત કરી દીધી હતી. ભ્રષ્ટાચાર અને કાળા નાણાં (Black money) પર પ્રહાર કરવાના ઉદ્દેશ્યથી લેવાયેલા આ કડક નિર્ણયે આખા દેશને બેંકોની લાઈનમાં ઊભો રાખી દીધો હતો. આર્થિક મોરચે વિપક્ષ દ્વારા આ નિર્ણયની ભારે આલોચના થઈ હતી, પરંતુ આ પગલાએ ભારતમાં ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન (Digital transaction) નો મજબૂત પાયો નાખ્યો હતો.
4. જીએસટી – ‘એક દેશ, એક ટેક્સ’ નું સપનું સાકાર
આઝાદી પછી દેશની કર પ્રણાલી (Tax system) માં આને સૌથી મોટો સુધારો ગણવામાં આવે છે. ટેક્સ સિસ્ટમને સરળ બનાવવા માટે 1 જુલાઈ 2017 ની મધ્યરાત્રિએ સંસદના સેન્ટ્રલ હોલ (Central Hall) માંથી દેશભરમાં ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST) લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. આ રીતે ડઝનબંધ પરોક્ષ વેરાઓને નાબૂદ કરીને ‘વન નેશન, વન ટેક્સ’ નો નિયમ અમલી બન્યો. શરૂઆતી મુશ્કેલીઓ પછી આજે જીએસટી કલેક્શન (GST Collection) દર મહિને નવા રેકોર્ડ બનાવી રહ્યું છે.
5. મુસ્લિમ મહિલાઓને ત્રણ તલાકના દૂષણમાંથી મુક્તિ
મુસ્લિમ મહિલાઓને તેમના અધિકારો અપાવવા અને સામાજિક સુરક્ષા આપવાના નામે મોદી સરકારે ‘મુસ્લિમ મહિલા લગ્ન અધિકાર સંરક્ષણ અધિનિયમ’ પસાર કર્યો હતો. આ કાયદા હેઠળ એક સાથે ત્રણ તલાક (Triple Talaq) આપવાને ગેરકાનૂની અને સજાપાત્ર ગુનો જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. વિપક્ષે આને પર્સનલ લો (Personal law) માં દખલ ગણાવી હતી, જ્યારે સરકારે આને મહિલા સશક્તિકરણ (Women empowerment) નું એક ઐતિહાસિક કદમ ગણાવ્યું હતું.
6. અગ્નિવીર: સેનામાં ભરતીનું નવું આધુનિક મોડલ
ભારતીય સશસ્ત્ર દળોને યુવાન અને તકનીકી રીતે વધુ સક્ષમ બનાવવા માટે મોદી સરકાર ‘અગ્નિપથ યોજના’ (Agnipath Scheme) લઈને આવી હતી. આ યોજના હેઠળ દેશના યુવાનોને 4 વર્ષ માટે ‘અગ્નિવીર’ (Agniveer) તરીકે સેનામાં સેવા કરવાની તક આપવામાં આવે છે. આ યોજનાના વિરોધમાં દેશના કેટલાક ભાગોમાં ઉગ્ર પ્રદર્શનો થયા હતા અને આ વિષય આજે પણ દેશની રાજનીતિમાં ભારે ચર્ચામાં રહે છે.
7. અયોધ્યામાં ભવ્ય રામ મંદિરનું નિર્માણ
દાયકાઓ જૂના અયોધ્યા રામ જન્મભૂમિ વિવાદ પર સુપ્રીમ કોર્ટ (Supreme Court) નો ઐતિહાસિક ચુકાદો આવ્યા બાદ મોદી સરકારે ખૂબ જ સક્રિયતા દાખવી હતી. સરકારે એક વિશેષ ટ્રસ્ટ (Trust) ની રચના કરીને મંદિર નિર્માણનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો. ત્યારબાદ 22 જાન્યુઆરી 2024 ના રોજ અયોધ્યામાં ભવ્ય રામ મંદિરની પ્રાણ-પ્રતિષ્ઠા (Consecration) કરવામાં આવી, જેમાં પીએમ મોદી મુખ્ય યજમાન તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આને ભાજપના સાંસ્કૃતિક એજન્ડાની સૌથી મોટી જીત માનવામાં આવે છે.
8. નાગરિકતા સુધારા કાયદો (CAA) લાગુ કર્યો
મોદી સરકાર વર્ષ 2019 માં સંસદમાંથી નાગરિકતા સુધારા કાયદો (Citizenship Amendment Act) પસાર કરાવી લાવ્યા બાદ દેશભરમાં ભારે વિરોધ પ્રદર્શનો અને શાહીન બાગ જેવા આંદોલનો થયા હતા. આ કાયદા હેઠળ પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને અફઘાનિસ્તાનથી ધાર્મિક ઉત્પીડનના કારણે ભારત આવેલા બિન-મુસ્લિમ લઘુમતીઓને ભારતની નાગરિકતા આપવાની જોગવાઈ છે. ભારે વિરોધ છતાં સરકારે પોતાનો સંકલ્પ પૂરો કરીને આ કાયદો દેશભરમાં કડક રીતે લાગુ કર્યો છે.
9. ડિજિટલ ઇન્ડિયા અને જનધન ખાતા ક્રાંતિ
વર્ષ 2015 માં શરૂ કરાયેલા ‘ડિજિટલ ઇન્ડિયા’ (Digital India) અભિયાન અને જેએએમ (JAM – Jan Dhan, Aadhaar, Mobile) ટ્રિનિટીએ દેશનો ચહેરો બદલી નાખ્યો છે. આજે ભારતમાં લારી-ગલ્લાવાળાથી લઈને મોટા શોરૂમ સુધી દરેક જગ્યાએ યુપીઆઈ (UPI) નો સિક્કો ચાલે છે. આ સિવાય 28 ઓગસ્ટ 2014 ના રોજ ગરીબોને બેંકિંગ સિસ્ટમ સાથે જોડવા માટે ‘જનધન યોજના’ શરૂ કરાઈ હતી, જે અંતર્ગત કરોડો લોકોના બેંક ખાતા ખોલવામાં આવ્યા હતા. આજે ભારત વિશ્વમાં સૌથી વધુ ડિજિટલ પેમેન્ટ (Digital payment) કરતો દેશ બની ચૂક્યો છે.
10. સર્જિકલ અને એર સ્ટ્રાઈક – સેનાનો પરાક્રમી અંદાજ
આતંકવાદ સામે મોદી સરકારે પોતાની ‘ઝીરો ટોલરન્સ’ (Zero tolerance) નીતિ હેઠળ દેશની સૈન્ય વ્યૂહરચના સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે. ઉરી આતંકી હુમલાના જવાબમાં 28 સપ્ટેમ્બર 2016 ના રોજ ભારતીય સેનાના સ્પેશિયલ ફોર્સે (Special Forces) પાકિસ્તાન હસ્તકના કાશ્મીર (PoK) માં ઘૂસીને આતંકી લોન્ચ પેડ્સ પર સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક (Surgical strike) કરી હતી. આ જ રીતે પુલવામા હુમલા બાદ 26 ફેબ્રુઆરી 2019 ના રોજ ભારતીય વાયુસેનાએ બાલાકોટ એર સ્ટ્રાઈક (Air strike) કરીને આતંકવાદીઓના ઠેકાણા તબાહ કર્યા હતા. આ સિવાય ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ (Operation Sindoor) દ્વારા પણ સરકારે સરહદ પાર આકરો સંદેશ આપ્યો હતો.
11. સવર્ણ જ્ઞાતિઓ માટે 10 ટકા આર્થિક અનામત (EWS)
દેશમાં લાંબા સમયથી આર્થિક રીતે નબળા સવર્ણો માટે અનામતની માંગ થઈ રહી હતી. મોદી સરકારે પોતાના પ્રથમ કાર્યકાળના અંતિમ સમયમાં એટલે કે જાન્યુઆરી 2019 માં સવર્ણ જ્ઞાતિઓને આર્થિક આધાર પર 10 ટકા અનામત (EWS Reservation) આપવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો હતો. આ બિલને બંને ગૃહોમાં પસાર કરાવીને કાયદાકીય સ્વરૂપ અપાયું, જેનાથી લાખો ગરીબ સવર્ણ પરિવારોને સરકારી નોકરીઓ અને શિક્ષણમાં લાભ મળી રહ્યો છે.
12. નવી શિક્ષણ નીતિ અને જૂના કાયદાઓમાં મોટો બદલાવ
સરકારે 34 વર્ષ બાદ દેશની શિક્ષણ પ્રણાલીમાં ધરખમ ફેરફારો કરીને નવી શિક્ષણ નીતિ (National Education Policy) લાગુ કરી છે. આ ઉપરાંત, બ્રિટિશ કાળથી ચાલ્યા આવતા જૂના ગુનાહિત કાયદાઓ (IPC, CrPC અને Evidence Act) ને નાબૂદ કરીને ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) જેવા નવા ભારતીય કાયદાઓ અમલમાં મૂક્યા છે, જેને દેશના કાનૂની ઇતિહાસમાં બિન-વસાહતીકરણ (De-colonization) નું એક બહુ મોટું પગલું માનવામાં આવે છે.
મોદી સરકારના આ 12 વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન લેવાયેલા આ સાહસિક નિર્ણયો દર્શાવે છે કે વર્તમાન સરકાર મોટા જોખમો લેતા અચકાતી નથી. જ્યાં એક તરફ સમર્થકો આ નિર્ણયોને ‘વિકસિત ભારત’ (Developed India) નો મજબૂત પાયો ગણાવે છે, તો બીજી તરફ વિરોધ પક્ષો આ નિર્ણયોને લોકતાંત્રિક સંસ્થાઓ અને આર્થિક ગતિ સામે એક પડકાર તરીકે જુએ છે.