લિવ-ઈન પાર્ટનર દહેજનો કેસ કરી શકે? સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર પાસે માંગ્યો જવાબ

Supreme Court | ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટ (Supreme Court of India) અત્યારે એક એવા ગંભીર પ્રશ્ન પર વિચારણા કરી રહી છે જે દેશના કૌટુંબિક કાયદાઓમાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે.

પ્રશ્ન એ છે કે જો કોઈ પરિણીત પુરુષ તેની પત્નીના હયાત હોવા છતાં અન્ય મહિલા સાથે લિવ-ઈન રિલેશનશિપ (Live-in Relationship) માં હોય, તો શું તે મહિલા દહેજ ઉત્પીડન (Dowry Harassment) ની ફરિયાદ નોંધાવી શકે?

કાયદાકીય ગૂંચ: જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ એન.કે. સિંહની ખંડપીઠ (Bench) ડૉ. લોકેશ બી.એચ. દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર સુનાવણી કરી રહી છે.

આરોપ: તીર્થ નામની મહિલાએ 2016માં લોકેશ પર દહેજની માંગણી અને ઘરેલુ હિંસા (Domestic Violence) નો ગંભીર આરોપ લગાવ્યો હતો.

બચાવ: લોકેશની દલીલ છે કે તીર્થ સાથે તેના કોઈ કાયદેસર લગ્ન (Legal Marriage) થયા નથી, તેથી IPC ની કલમ 498A (જે હવે ભારતીય ન્યાય સંહિતામાં છે) હેઠળ કેસ ચાલી શકે નહીં.

IPCની કલમ 498Aનું અર્થઘટન

ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ની કલમ 498A સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે માત્ર એક ‘પત્ની’ (Wife) જ તેના ‘પતિ’ અથવા સાસરી પક્ષ સામે ફરિયાદ કરી શકે છે. હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ (Hindu Marriage Act) મુજબ, એક વ્યક્તિ એકસાથે બે પત્ની રાખી શકતો નથી. અરજદારના વકીલે દલીલ કરી છે કે હાઈકોર્ટે કાયદાના અર્થઘટનમાં ભૂલ કરી છે, કારણ કે લિવ-ઈન પાર્ટનરને કાયદેસર પત્નીનો દરજ્જો આપી શકાય નહીં.

કેન્દ્ર સરકાર પાસે જવાબની માંગણી

આ મામલાની ગંભીરતાને જોતા સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર (Central Government) પાસે જવાબ માંગ્યો છે.

એમિકસ ક્યુરી (Amicus Curiae): કોર્ટે વરિષ્ઠ એડવોકેટ નીના નરીમનને અદાલતના મિત્ર તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે, જેઓ આ વિષય પર નિષ્પક્ષ કાયદાકીય અભિપ્રાય આપશે.

એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ: ઐશ્વર્યા ભાટીને પણ આ કેસમાં સહયોગ કરવા જણાવાયું છે.

કર્ણાટક હાઈકોર્ટે અગાઉ આ કેસ રદ કરવાની અરજી ફગાવી દીધી હતી, જેના પડકારરૂપે હવે સુપ્રીમ કોર્ટ આ ઐતિહાસિક ચુકાદો આપી શકે છે જે લિવ-ઈન રિલેશનશિપના કાયદાકીય માળખાને સ્પષ્ટ કરશે.