બ્રિટનને ભારતની ચેતવણી: સ્ટીલ પરથી ડ્યુટી નહીં હટાવો તો સ્કોચ વ્હિસ્કી પર લાગશે ભારે ટેરિફ

ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (Free Trade Agreement – FTA) ને લઈને ભારત (India) અને બ્રિટન (Britain) વચ્ચે ખેંચતાણ તેજ થઈ ગઈ છે. ભારતીય સરકારે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે જો બ્રિટન સ્ટીલ (Steel) પર લાદવામાં આવેલા કોટા અને શુલ્ક સંબંધિત ચિંતાઓનું તાત્કાલિક નિવારણ નહીં લાવે, તો ભારત સ્કોચ વ્હિસ્કી (Scotch Whisky) સહિતના અનેક બ્રિટિશ ઉત્પાદનો પર ટેરિફ (Tariff) છૂટની સમીક્ષા કરશે.

સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જો બ્રિટન સહમત નહીં થાય, તો ભારતમાં બ્રિટિશ સ્કોચ વ્હિસ્કી ઘણી મોંઘી થઈ શકે છે. બ્રિટનના વ્યાપાર સચિવ (Trade Secretary) પીટર કાઇલ બંને દેશો વચ્ચેના આ ગતિરોધ અંગે ભારતના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલ સાથે ટૂંક સમયમાં મુલાકાત કરવાના છે.

ગયા વર્ષે ભારત અને બ્રિટન વચ્ચે વ્યાપાર કરારને આખરી ઓપ આપવામાં આવ્યો હતો. જોકે, બ્રિટને ત્યારબાદ નવા વહેંચાયેલા નિયમો અને શુલ્ક લાગુ કરી દીધા, જેનાથી ભારત નારાજ થયું છે. ભારતીય અધિકારીઓનું કહેવું છે કે એક તરફ યુરોપિયન યુનિયને (European Union – EU) ભારતના હિતોની રક્ષા કરવાનું આશ્વાસન આપ્યું હતું, જ્યારે બીજી તરફ બ્રિટને ડીલ (Deal) ફાઇનલ થયા પછી નવા અવરોધો ઉભા કર્યા છે.

આ વિવાદના કારણે જે વ્યાપાર કરાર આ વર્ષે મે મહિનામાં લાગુ થવાનો હતો, તેને હવે અનિશ્ચિત સમય માટે ટાળી દેવામાં આવ્યો છે. ભારત હાલમાં એફટીએને સંતુલિત (Re-balance) કરવા પર વિચાર કરી રહ્યું છે.

એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, “અમે હજુ સુધી અંતિમ નિર્ણય લીધો નથી, પરંતુ જો બ્રિટન સ્ટીલ ડ્યુટી (Steel Duty) પાછી નહીં ખેંચે, તો અમે સ્કોચ વ્હિસ્કી જેવી કેટલીક ખાસ બ્રિટિશ વસ્તુઓ પર આપવામાં આવતી રાહતો પાછી ખેંચવા પર વિચાર કરી શકીએ છીએ.” જો ભારત સ્કોચ પર ઇમ્પોર્ટ ડ્યુટીમાં (Import Duty) કાપ મૂકવાનો પોતાનો નિર્ણય બદલશે, તો ભારતીય બજારોમાં તેના ભાવ ઝડપથી વધશે.

પીટર કાઇલ અને પીયૂષ ગોયલ વચ્ચેની બેઠક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. બેઠકમાં મુખ્યત્વે બે મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થશે. પ્રથમ સ્ટીલ પરના વિવાદનો ઉકેલ આવે અને ભારત ઈચ્છે છે કે બ્રિટન ઇસ્પાત પર લાગેલા વધારાના પ્રતિબંધો હટાવે.

બીજું, કાર્બન બોર્ડર ટેક્સ (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM) પર સ્પષ્ટતા જલ્દી મળે, જે આગામી વર્ષે જાન્યુઆરીથી બ્રિટનમાં લાગુ થવાનો છે. આ વ્યાપારિક તણાવ વચ્ચે બ્રિટને નિવેદન બહાર પાડીને જણાવ્યું છે કે તેઓ ભારત સાથેના તેમના 48 અબજ પાઉન્ડ એટલે કે લગભગ 56.5 અબજ ડોલરના (Dollar) વ્યાપારિક સંબંધોને આગળ વધારવા માંગે છે.

બ્રિટનનું માનવું છે કે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં (Strait of Hormuz) ચાલી રહેલી નાકેબંધી જેવા વૈશ્વિક સંઘર્ષોને કારણે મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓને (Economies) આર્થિક ઝટકા લાગી રહ્યા છે. આવા માહોલમાં બ્રિટન માટે ભારત સાથેની ભાગીદારી મજબૂત કરવી સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આ બેઠકમાં બ્રિટન ભારતની ચિંતાઓને દૂર કરી શકે છે કે આ ‘ટ્રેડ વોર’ (Trade War) વધુ ઘેરું બને છે.