ભારતની પ્રથમ હાઇડ્રોજન ટ્રેન કેવી રીતે કામ કરે છે? જાણો આ ગ્રીન એન્જિન પાછળનું વિજ્ઞાન

Hydrogen Train India | પર્યાવરણ સુરક્ષા અને ગ્રીન એનર્જી (Green Energy) ક્ષેત્રે ભારતીય રેલવે (Indian Railways) એક ઐતિહાસિક કદમ ઉઠાવવા જઈ રહી છે.

ભારત પોતાની પ્રથમ હાઇડ્રોજનથી ચાલતી ટ્રેન (Hydrogen Train) લોન્ચ કરવા માટે સંપૂર્ણ રીતે સજ્જ છે. પ્રદૂષણ મુક્ત મુસાફરી તરફ આ એક ક્રાંતિકારી પગલું છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ ઇકો-ફ્રેન્ડલી ટ્રેન પાછળ કયું વિજ્ઞાન કામ કરે છે? ચાલો સમજીએ આ હાઇડ્રોજન એન્જિનની કામગીરીની સરળ પ્રોસેસ.

કેવી રીતે કામ કરે છે હાઇડ્રોજન ટ્રેન?

પરંપરાગત ડીઝલ ટ્રેનોથી વિપરીત, હાઇડ્રોજન ટ્રેન કોઈ ઝેરી ધુમાડો છોડતી નથી. આ ટ્રેનની ટેકનોલોજી મુખ્યત્વે બે ઘટકો પર આધારિત છે:

૧. હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ (Hydrogen Fuel Cell): આ ટ્રેનનું પાવરહાઉસ છે.

૨. લિથિયમ-આયન બેટરી (Lithium-ion Battery): જે વધારાની વીજળીનો સંગ્રહ કરે છે.

જ્યારે ટ્રેન ચાલુ થાય છે, ત્યારે ટ્રેનની છત પર રાખેલી ટાંકીમાંથી હાઇડ્રોજન ગેસને ફ્યુઅલ સેલ (Fuel Cell) માં મોકલવામાં આવે છે. અહીં, હાઇડ્રોજન ગેસ વાતાવરણમાં રહેલા ઓક્સિજન (Oxygen) સાથે રાસાયણિક પ્રક્રિયા કરે છે. આ ઇલેક્ટ્રોકેમિકલ પ્રક્રિયા (Electrochemical Reaction) દરમિયાન મોટા પ્રમાણમાં વીજળી (Electricity) ઉત્પન્ન થાય છે. આ વીજળી સીધી ટ્રેનના ટ્રેક્શન મોટર (Traction Motor) ને પાવર આપે છે, જેનાથી પૈડાં ફરે છે અને ટ્રેન દોડે છે.

પર્યાવરણને ૧૦૦% ફાયદો

આ પ્રક્રિયાની સૌથી સુંદર બાબત એ છે કે આખા ઇંધણ દહન ચક્રમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (Carbon Dioxide) જેવો કોઈ હાનિકારક વાયુ ઉત્પન્ન થતો નથી. આ કેમિકલ પ્રોસેસની આડપેદાશ (Byproduct) તરીકે માત્ર શુદ્ધ પાણીની વરાળ (Water Vapor) અને ગરમી જ બહાર નીકળે છે. એટલે કે, આ ટ્રેન ધુમાડાને બદલે માત્ર પાણી હવામાં છોડે છે.

હાઇબ્રિડ સિસ્ટમનો ઉપયોગ

ઝડપ વધારવા (Acceleration) અને બ્રેકિંગ સિસ્ટમ દરમિયાન ઊર્જા બચાવવા માટે આ ટ્રેનમાં અદ્યતન લિથિયમ-આયન બેટરી પેક લગાવવામાં આવ્યા છે. જ્યારે ટ્રેન ઊભી રાખવામાં આવે છે અથવા ઢાળ પર હોય છે, ત્યારે રિજનરેટિવ બ્રેકિંગ (Regenerative Braking) દ્વારા ઉત્પન્ન થતી વધારાની વીજળી આ બેટરીમાં સ્ટોર થાય છે. આ હાઇબ્રિડ મોડલ ટ્રેનની કાર્યક્ષમતામાં ઘણો વધારો કરે છે. ભારતની આ ‘ગ્રીન પ્રગતિ’ આવનારા સમયમાં જાહેર પરિવહનનો ચહેરો બદલી નાખશે.